2026 Nobel Tıp Ödülü Optogenetiğin Öncüleri Deisseroth, Hegemann ve Nagel'e Verildi

2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün sahipleri bugün Stockholm'de açıklandı. Karolinska Enstitüsü, ödülü optogenetik alanındaki çalışmaları nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verdi. Optogenetik, beyindeki sinir hücrelerinin faaliyetinin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan bir yöntem.

Ödülün resmi gerekçesi şöyle açıklandı:

"ışıkla kontrol edilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki keşifleri"

Nobel ödülleri her yıl tıp ödülüyle başlayarak duyuruluyor. Böylece 2026 yılının Nobel ödülleri de açıklanmaya başlamış oldu.

Alglerdeki proteinlerden beyin araştırmalarına

Bu yöntemde araştırmacılar ışığa duyarlı proteinleri kullanarak belirli sinir hücrelerini inceleyebiliyor ve bu hücrelerin faaliyetini deneylerde açıp kapatabiliyor. Ödül alan bilim insanları, mikroorganizmalardan elde edilen proteinlerden yola çıkarak sinirsel süreçleri çok ince bir zamanlamayla incelemeye imkân veren araçlar geliştirdi. Yöntem, sinir ağlarındaki işleyişin daha doğru çözümlenmesine katkı sağlıyor. Sinir sistemi hastalıklarının anlaşılmasında da önemli bir yeri bulunuyor.

Hegemann ve Nagel, 2002-2003 yıllarında yayımladıkları çalışmalarda tek hücreli bir alg türündeki kanalrodopsin adlı proteinlerin nasıl işlediğini gösterdi. Bu proteinler ışık aldıklarında açılan iyon kanalları olarak görev yapıyor. Deisseroth ise bu molekülleri canlı hayvanların sinir hücrelerini denetlemek için kullandı ve optogenetik yöntemini bu şekilde geliştirdi.

Klinik kullanım için daha fazla çalışma gerekiyor

Optogenetik bugün daha çok bir araştırma aracı olarak kullanılıyor. Bununla birlikte yöntem, sinir sinyallerinin kaydedilmesi, belirli bölgelerin hedefli olarak uyarılması ve beyin-bilgisayar arayüzleri gibi yeni nöroteknolojilerin de temelini oluşturuyor. Bu teknolojilerin hareket bozuklukları, duyu kayıpları ve iletişim güçlüklerinde kullanılmasına yönelik çalışmalar sürüyor. Ancak yöntemin tedavide kullanılabilmesi için etkinlik, güvenlik ve etik açısından daha fazla klinik araştırma yapılması gerekiyor.

Ödülün, onlarca yıllık temel bilim araştırmalarının tıpta nasıl yeni bakış açıları yaratabileceğini gösterdiği belirtiliyor.

Lasker'den Nobel'e

Stanford Üniversitesi'nden Deisseroth ile Berlin Humboldt Üniversitesi'nden Hegemann, optogenetik çalışmaları nedeniyle 2021'de Lasker Temel Tıp Araştırmaları Ödülü'nü almıştı. Bu ödül, Nobel'in habercisi olarak görülüyor. İkili, o yıl Lasker Ödülü'nü Max Planck Biyokimya Enstitüsü'nden Dieter Oesterhelt ile paylaşmıştı. Georg Nagel o ödülü alanlar arasında yoktu ancak Nobel'de ödüle ortak oldu.

Nobel ödülleri, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerine veriliyor.