İran, ABD ile Savaşı Bitirmek İçin 7 Günlük Plan Önerdi

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile yaklaşık yedi aydır süren savaşı sona erdirmek için arabulucular aracılığıyla Washington'a yedi günlük bir yol haritası ilettiklerini açıkladı. New York Times'ın (NYT) aktardığına göre plan, önce çatışmaların durdurulmasını, sonra Hürmüz Boğazı'nın yeniden gemi trafiğine açılmasını ve ardından kapsamlı nükleer görüşmelere geçilmesini öngörüyor.

Erakçi açıklamayı New York'ta Birleşmiş Milletler (BM) 81. Genel Kurulu marjında düzenlediği basın toplantısında yaptı. Bakan, teklifin haziranda iki ülke arasında varılan fakat kısa süre içinde dağılan mutabakat zaptındaki yükümlülüklere büyük ölçüde benzediğini, ABD'nin onay vermesi halinde hemen hayata geçirilebileceğini söyledi:

"Arabulucular aracılığıyla ABD'ye, belirli koşullar yerine getirildiği takdirde Hürmüz Boğazı'nın yedinci günün sonunda açılacağı ve görüşmelerin yeniden başlayacağı yönünde bir plan sunduk."

Erakçi, bir uzlaşıya ABD'deki ara seçimlerden önce varılmasının daha iyi olacağını da söyledi.

Planın koşulları

NYT'nin haberine göre İran'ın istedikleri şunlar: Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde yedi gün boyunca silahların susması, ABD'nin İran'a ait olan ve en az 12 milyar dolar tuttuğu tahmin edilen dondurulmuş varlıkları serbest bırakması, İran petrolüne yönelik yaptırımların kaldırılması ve deniz ablukasına son verilmesi. Habere göre bu adımlar atıldıktan sonra son gün boğaz açılacak ve nükleer müzakereler gecikmeden başlayacak.

Washington acele etmiyor

Görüşmelerden haberdar olan ABD'li bir yetkili, yönetimin arabulucular üzerinden olumlu ve yapıcı bir diyalog yürüttüğünü, ancak Washington'un anlaşmaya varmak için acele etmeyeceğini öne sürdü. ABD Başkanı Donald Trump ise önceliğinin İran'ın nükleer silah edinmesinin önüne geçmek olduğunu, bu hedefe ya diplomatik bir anlaşmayla ya da yeni saldırılarla ulaşacağını söylemişti.

Teklif, Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın BM kürsüsünden birbirine sert mesajlar verdiği günlere denk geldi. Trump anlaşma sağlanamazsa İran'ı "yok etmekle" tehdit ederken Pezeşkiyan, ülkesine zorbalık yapılamayacağını dile getirdi.

Diplomatik temaslar bir süredir devam ediyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Katar'ın arabuluculuğunda yapılan üç saatlik toplantıdan uzlaşı çıkmadığını açıklamıştı. Erakçi ise 22 Eylül'de ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Katar kanalıyla mesajlaşmış, bu teması "verimli" olarak değerlendirmişti. Ardından İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de yeni temasların yakın olduğunu duyurmuştu. Erakçi'nin New York'taki görüşmeleri 28 Eylül'e kadar sürecek.

Savaşın arka planı

Savaş, şubat ayının sonlarında ABD ve İsrail'in düzenlediği hava saldırılarıyla başladı. Bu saldırılarda İran'ın dini lideri Ali Hamaney ile ülkenin askeri komuta kademesi öldürüldü. Trump başlangıçta savaşın birkaç hafta süreceğini söylemişti. Ancak çatışmalar uzadı ve dünya genelinde petrol, enerji ve gıda fiyatlarını geniş ölçüde etkiledi. Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni açık denize bağlıyor ve dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmı bu su yolundan geçiyor.

NYT, yaptırımlar, temel gıdadaki fiyat artışı, ilaç kıtlığı ve ticaretteki aksamalar yüzünden İran ekonomisinin ağır bir baskı altında olduğuna dikkat çekti. Analistlere göre Trump, ara seçimlere giderken iki şeyi dengelemek zorunda: savaşı bitirmenin getireceği siyasi kazanç ve Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı korumak.

Crisis Group İran Projesi Direktörü ve Başkan Danışmanı Ali Vaez, teklifi "akıllıca bir hamle" olarak tanımladı. Vaez'e göre plan Trump için cazip, çünkü kamuoyunda destek görmeyen bir savaşı bitirecek ve seçimler öncesinde enerji fiyatlarını aşağı çekecek. Vaez, planın öte yandan İran lehine olan koşulları da yeniden masaya getirdiğini söyledi. Nükleer müzakerelere uzanan sürenin kısaltılmasının da Trump için çekici bir seçenek olduğunu ekledi.