Pastırma sıcakları kaç gün sürecek? Hafta sonu ortalamanın 5 derece üstü, pazartesi sağanak geliyor
Pastırma sıcakları hafta sonu etkili: Adana'da 32, İzmir'de 28, İstanbul'da 25 derece bekleniyor, sıcaklıklar Ekim ortalamasının 3-5 derece üstünde. Pazartesi sağanak geri dönüyor. Uzun vadeli tahminler neden tutmuyor, El Niño kışı nasıl etkiler?
Sonbaharın ilk serin günlerinin ardından yaz kısa bir süreliğine geri dönüyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün (MGM) tahminlerine göre bu hafta sonu batı ve güney illerinde sıcaklıklar Ekim ortalamasının 3 ila 5 derece üzerine çıkacak. Adana'da 32, Antalya'da 31, İzmir'de 28, İstanbul'da 25 derece bekleniyor. Ancak "pastırma sıcakları" olarak anılan bu ılık hava uzun sürmeyecek: pazartesi gününden itibaren pek çok ilde sağanak geri dönüyor.
Bir bakışta
- Hafta sonu (10-11 Ekim): Batı ve güneyde açık ve güneşli hava. Sıcaklıklar Ekim ortalamasının 3-5 derece üzerinde.
- En sıcak iller: Adana 32°C, Antalya 31°C, İzmir 28°C, Bursa 27°C.
- Pazartesi (12 Ekim): İstanbul, İzmir, Ankara, Antalya ve Bursa'da gök gürültülü sağanak bekleniyor.
- Çarşamba ve perşembe: Avrupa hava modeline göre İstanbul'da en yüksek sıcaklık 18-19 dereceye iniyor.
- Uzun vade: İki hafta sonrası için tahminler belirsiz. Dünya Meteoroloji Örgütü'ne (WMO) göre El Niño'nun Şubat 2027'ye kadar sürme ihtimali neredeyse yüzde 100.
Hafta sonu hava kaç derece olacak?
MGM'nin 5 günlük tahminine göre cumartesi ve pazar günleri büyük kentlerin çoğunda gökyüzü açık olacak. Sıcaklıkları MGM'nin uzun yıllar istatistiklerindeki Ekim ayı ortalama en yüksek sıcaklığıyla karşılaştırdık:
| İl | Hafta sonu en yüksek | Ekim ortalaması (en yüksek) | Fark |
|---|---|---|---|
| Adana | 32°C | 29,1°C | +2,9 |
| Antalya | 31°C | 26,6°C | +4,4 |
| İzmir | 28°C | 24,1°C | +3,9 |
| Bursa | 27°C | 22,0°C | +5,0 |
| İstanbul | 25°C | 20,6°C | +4,4 |
| Ankara | 25°C | 20,0°C | +5,0 |
| Kayseri | 24°C | 20,5°C | +3,5 |
Ekim ortalaması ayın tamamını kapsıyor; ayın ilk haftaları doğal olarak son haftalarından daha sıcak geçiyor. Yine de hafta sonu beklenen değerler, MGM'nin de belirttiği gibi kuzey ve batı kesimlerde mevsim normallerinin üzerinde. Doğuda ise hava daha serin: Erzurum'da hafta sonu en yüksek sıcaklığın 15-17 derece olması bekleniyor.
Pastırma sıcakları ne kadar sürecek?
Kısa sürecek. MGM'nin tahminine göre İstanbul'da cuma 23, cumartesi 25, pazar 24 derece bekleniyor. Pazartesi sıcaklık hâlâ 24 derece civarında olsa da gök gürültülü sağanak geliyor ve yağışlı hava salı günü de sürüyor. Pazartesi günü İzmir, Ankara, Antalya ve Bursa için de sağanak tahmini var.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nin (ECMWF) modeline göre İstanbul'da en yüksek sıcaklık çarşamba (14 Ekim) 19, perşembe (15 Ekim) 18 derece civarına iniyor. Yani hafta sonunun yaz havası, gelecek hafta yerini gerçek sonbahara bırakacak.
Pastırma yazı nedir, adı nereden geliyor?
Pastırma yazı, sonbaharda yaşanan ve mevsime göre sıcak geçen güneşli günlere verilen ad. Bu dönemde gündüzler güneşli ve hafif rüzgârlı, geceler ise serin geçer. Gece ile gündüz arasındaki bu sıcaklık farkı eti kurutmak için çok uygun olduğundan pastırma eskiden bu günlerde hazırlanırdı; dönemin adı da buradan gelir.
Halk takviminde pastırma yazı genellikle Ekim sonu ile Kasım ortası arasına denk gelir. Birkaç gün ile bir hafta arasında sürer; bazı yıllar birkaç kez yaşanır, bazı yıllar hiç görülmez. Bu yılki ılık hava bu açıdan biraz erken geldi. Benzer dönemlere başka ülkelerde de ad verilmiş: ABD'de "Indian summer", Almanya'da "Altweibersommer" (kocakarı yazı) deniyor.
Uzun vadeli hava tahminleri neden tutmuyor?
Son günlerde "kış erken geliyor", "20 gün sonra kar yağacak" gibi uzun vadeli tahminler sıkça paylaşılıyor. Hava tahmininin nereye kadar güvenilir olduğunu görmenin en iyi yolu, meteoroloji merkezlerinin "topluluk tahmini" (ensemble) denen yöntemine bakmak.
ECMWF, her tahmin çalıştırmasında başlangıç koşullarını çok küçük farklarla değiştirerek aynı anda 51 ayrı tahmin üretiyor. Atmosfer kaotik bir sistem olduğu için başlangıçtaki bu küçük farklar zamanla büyüyor. Aşağıdaki grafikte İstanbul için 51 tahminin günlük en yüksek sıcaklık değerleri bir arada görülüyor:
İlk günlerde 51 tahminin hepsi neredeyse aynı şeyi söylüyor: 9 Ekim için aralarındaki fark yalnızca 1,5 derece. İkinci haftaya gelindiğinde ise makas açılıyor. 22 Ekim için en düşük tahmin 12,4, en yüksek tahmin 25,9 derece; aradaki fark 13 dereceyi aşıyor. Bu nedenle iki hafta sonrasının gün gün hava durumunu kimse kesin olarak bilemiyor. Belirli bir gün için verilen uzak tarihli "kar", "fırtına" ya da "rekor sıcak" tahminlerine temkinle yaklaşmak gerekiyor.
"Ayva bol, kış sert geçer" doğru mu?
Kışın nasıl geçeceğine dair halk arasında yaygın işaretler var: ayvanın, cevizin bol olması, karıncaların erken yuvaya çekilmesi, soğan kabuğunun kalın olması gibi. Ancak bitkiler geçmiş aylardaki havaya göre ürün verir. Ayvanın bol olması, geçen bahar ve yazın tozlaşma, yağış ve sıcaklık koşullarının elverişli geçtiğini gösterir; önümüzdeki kışın sert ya da ılık geçeceğini bilemez.
Kış nasıl geçecek? El Niño ne anlama geliyor?
Mevsimlik tahminler tarih vermez, ihtimal verir. Bir kışın "ortalamadan sıcak" ya da "ortalamadan soğuk" geçme ihtimali hesaplanabilir, ama hangi gün kar yağacağı söylenemez.
Dünya Meteoroloji Örgütü 8 Ekim'de yayımladığı Küresel Mevsimsel İklim Güncellemesi'nde El Niño'nun hızla güçlendiğini açıkladı. WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, El Niño'nun Şubat 2027'ye kadar sürme ihtimalinin neredeyse yüzde 100 olduğunu ve bunun 1950'den bu yana görülen en güçlü El Niño olaylarından biri olabileceğini söyledi. Rapora göre Ekim-Aralık döneminde dünyanın geniş bölümlerinde sıcaklıkların ortalamanın üzerinde seyretme ihtimali çok yüksek.
Ancak WMO bu tahminin sınırını da vurguluyor: Raporda bunun "her bölgede her gün sıcaklıkların ortalamanın üzerinde olacağı anlamına gelmediği", aşırı sıcaklık olaylarının görülme olasılığını artıran güçlü bir mevsimsel sinyale işaret ettiği belirtiliyor. Pasifik Okyanusu'nda ortaya çıkan El Niño'nun Türkiye'deki etkisi ise okyanusa kıyısı olan bölgelere göre daha dolaylı.
Kısacası: Bu hafta sonunun güneşini değerlendirmek için acele etmekte fayda var. Gelecek haftanın yağmuru belli, kışın nasıl geçeceği ise henüz belli değil.