Türkiye ve Mısır: Rabia'dan Masaya Ezelî Rekabet

Türkiye'nin Ortadoğu'daki en büyük rakibi kim? Akla ilk gelen isimler İsrail ve İran. Ama son on üç yılın dış politikasına bakıldığında, Ankara'nın en çok karşı karşıya geldiği başkentlerden biri Kahire. Bugünkü rekabetin düğümü 2013'te, Kahire'deki Rabia Meydanı'nda atıldı. Ardından iki ülke Doğu Akdeniz'de, Libya'da ve Gazze'de farklı cephelerde durdu. Son beş yılda ise ilişki pazarlıkla yeniden kuruldu: büyükelçiler döndü, askerî anlaşma imzalandı ve Mısır bugün Türk hava savunma sistemi alıyor.

Bir bakışta

• 2011–2013: Mübarek devrildi, 2012'de ilk serbest seçimi Muhammed Mursi kazandı, 3 Temmuz 2013'te ordu Genelkurmay Başkanı Abdülfettah es-Sisi önderliğinde Mursi'yi devirdi.
• 14 Ağustos 2013: Rabia Meydanı zorla dağıtıldı. İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre en az 817 kişi öldü.
• Ankara'nın tavrı: Türkiye yaşananı açıkça "darbe" diye nitelendirdi. Kasım 2013'te büyükelçiler karşılıklı gönderildi.
• 2013–2020: Mısır; Körfez, ABD, İsrail ve Yunanistan'la aynı safta yer aldı, Libya'da Türkiye'nin karşısındaki Hafter'i destekledi.
• 2020: Libya'da denge değişti. Mısır, Yunanistan'la imzaladığı deniz anlaşmasında Meis'i başlangıç noktası saymadı.
• 2021–2026: Temaslar başladı; Doha tokalaşması, büyükelçilerin dönüşü, askerî çerçeve anlaşması ve TOLGA satışı geldi.
• Bugün: Mısır, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na katılmayı "ciddi şekilde değerlendirdiğini" söylüyor.

2013'te Mısır'da ne oldu?

Şubat 2011'de, Tahrir Meydanı'ndaki büyük gösterilerin ardından Hüsnü Mübarek'in 29 yıllık iktidarı sona erdi. Haziran 2012'deki cumhurbaşkanlığı seçimini, Müslüman Kardeşler çizgisindeki Özgürlük ve Adalet Partisi'nin adayı Muhammed Mursi yüzde 51,7 oyla kazandı. Mursi, Mısır'ın serbest seçimle göreve gelen ilk cumhurbaşkanıydı.

Bir yıl sonra, 30 Haziran 2013'te Mursi'nin istifasını isteyen kitlesel gösteriler başladı. 3 Temmuz 2013'te dönemin Genelkurmay Başkanı Abdülfettah es-Sisi liderliğindeki ordu yönetime el koydu ve Mursi'yi görevden aldı. Sisi, 2014'te düşük katılımlı seçimde yüzde 97 oyla cumhurbaşkanı oldu.

Rabia nedir, dört parmak neden sembol oldu?

Darbenin ardından Mursi destekçileri Kahire'deki Rabia el-Adeviyye Camii çevresinde haftalarca süren bir oturma eylemi başlattı. 14 Ağustos 2013'te güvenlik güçleri Rabia ve Nahda meydanlarını zorla dağıttı. Ölü sayısı kaynağa göre değişiyor: Mısır Sağlık Bakanlığı 638 kişi açıkladı, İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) ise yalnızca Rabia'da en az 817 kişinin öldüğünü belgeledi.

Arapçada "dördüncü" anlamına gelen rabia kelimesi, dört parmakla yapılan işaretin kaynağı oldu. İşaret kısa sürede darbe karşıtlarının sembolüne dönüştü.

Türkiye 2013 darbesine nasıl tepki verdi?

Ankara için Mısır'daki darbe sıradan bir dış gelişme değildi; Mursi yönetimi bölgede Türkiye'ye en yakın yönetimlerden biriydi. Batılı başkentlerin çoğu, ABD dahil, yaşananı "darbe" diye nitelendirmekten kaçınırken Türkiye açık bir tavır aldı. Dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan 11 Temmuz 2013'te "Tanklarla halkın üzerine yürüyeceksin, sonra buna darbe demeyeceksin. Biz bu darbelerden bu ülkede çok çektik" dedi. Erdoğan sonraki yıllarda Sisi için "darbeci" ifadesini kullandı ve dört parmak işaretini kendi mitinglerine taşıdı.

23 Kasım 2013'te Mısır, Türkiye'nin Kahire Büyükelçisi'ni istenmeyen kişi ilan etti; Türkiye de karşılıklılık ilkesiyle Mısır Büyükelçisi'nden ülkeyi terk etmesini istedi. İlişkiler maslahatgüzar düzeyine indi.

Üç yıl sonra, 15 Temmuz 2016'da darbe girişimi bu kez Türkiye'de yaşandı. Kahire'de başarıya ulaşan darbe, Türkiye'de halkın direnişiyle başarısız oldu.

Mısır 2013'ten sonra hangi cephede yer aldı?

Sisi yönetimi, 2013'teki desteği için Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt'e minnettarlığını bugün de dile getiriyor. ABD, 1987'den bu yana Mısır'a yılda ortalama 1,3 milyar dolar askerî yardım veriyor; Mısır 1979'dan beri İsrail'le barış anlaşmasına sahip.

Doğu Akdeniz'de Ocak 2019'da merkezi Kahire olan Doğu Akdeniz Gaz Forumu kuruldu. Mısır, İsrail, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, İtalya, Ürdün ve Filistin'in yer aldığı forumda Türkiye yoktu. Libya'da ise Mısır, 2019'da Trablus'a saldıran ve Türkiye'nin karşısında duran General Halife Hafter'i destekledi. 2017'de Katar'a abluka uygulayan dört ülkeden biri de Mısır'dı; Türkiye ise Katar'a asker gönderdi.

Libya ve Meis: Denge nasıl değişti?

2020'de Türk SİHA'ları ve askerî danışmanlarının desteğiyle Trablus hükümeti, Hafter'in başkent kuşatmasını kırdı. Haziran 2020'de Sisi, Sirte ve Cufra hattını Mısır için "kırmızı çizgi" ilan etti. Aynı yaz, 6 Ağustos 2020'de Mısır ile Yunanistan deniz yetki alanı anlaşması imzaladı. Türkiye anlaşmayı tanımadı; ancak anlaşmanın kapsamı dikkat çekiciydi: sınır yalnızca 26 ile 28 derece doğu boylamları arasında çizildi ve Kahire, Atina'nın ısrarına rağmen sınırın Meis adasından başlatılmasını kabul etmedi.

2021'de Mısır'ın açtığı hidrokarbon ihalesi de Türkiye'nin 2019'da BM'ye bildirdiği kıta sahanlığı sınırında durdu. Dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Mısır'ın Türkiye'nin kıta sahanlığına saygı göstermesini olumlu karşıladıklarını söyledi.

Türkiye ile Mısır nasıl yeniden yakınlaştı?

Mart 2021'de istihbarat ve dışişleri kanalından temaslar yeniden başladı. Aynı ay Ankara, İstanbul'dan yayın yapan muhalif Mısır kanallarından Sisi yönetimine yönelik eleştirileri yumuşatmalarını istedi. 20 Kasım 2022'de Erdoğan ile Sisi, Doha'daki Dünya Kupası açılışında tokalaştı. 4 Temmuz 2023'te iki ülke on yıl aradan sonra karşılıklı büyükelçi atadı.

Erdoğan Şubat 2024'te, on iki yıl sonra ilk kez Kahire'yi ziyaret etti; Sisi de Eylül 2024'te Ankara'ya geldi. Eylül 2025'te iki donanma on üç yıl sonra ilk kez Doğu Akdeniz'de ortak tatbikat yaptı. 4 Şubat 2026'da Kahire'de Askerî Çerçeve Anlaşması imzalandı. Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE), Mısır'da tamamı kendisine ait "Zafer" şirketini kurdu ve ilk satış olarak TOLGA yakın hava savunma sistemini Mısır'a sattı. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 9 milyar dolar civarında; hedef 15 milyar dolar.

Gazze'de Türkiye ve Mısır hangi taraftaydı?

Ekim 2025'te Şarm el-Şeyh'te imzalanan Gazze ateşkes metninde Türkiye ve Mısır, ABD ve Katar ile birlikte arabulucuydu. Ancak iki ülke masaya aynı yerden oturmadı. Türkiye, Hamas'ı meşru bir muhatap olarak gördü; Erdoğan 25 Ekim 2023'te "Hamas bir terör örgütü değil" dedi. Mısır ise Gazze'nin geleceğini İsrail'le imzaladığı barış anlaşması ve Mahmud Abbas liderliğindeki Filistin yönetimi üzerinden kurguladı.

Bugün ilişkiler nerede?

7 Ağustos 2026'da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalandı. Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati 13 Ekim'de, Mısır'ın anlaşmaya taraf olmayı "ciddi şekilde değerlendirdiğini" açıkladı. 17 Ekim'de Sisi, Suudi Arabistan talep ederse Mısır ordusunun Körfez'i savunması için Meclis'ten yetki istedi.

Kısacası iki ülke arasındaki rekabet bitmedi, şekil değiştirdi. 2013'ten sonra Türkiye'yi Doğu Akdeniz'in dışında bırakan düzenin merkezinde yer alan Kahire, bugün Türkiye'nin de içinde olduğu bir savunma anlaşmasına girmeyi tartışıyor.