Uzaktan Çalışma Yönetmeliği Değişti: İşyerinde ve Evden Çalışılacak Günler Sözleşmede Yazılacak

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın Uzaktan Çalışma Yönetmeliği'nde yaptığı değişiklik Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmeliğin 9'uncu maddesinde yapılan düzenlemeyle, işin bir bölümünün işyerinde bir bölümünün uzaktan yürütüldüğü karma çalışma düzeni de mevzuata alınmış oldu.

Yeni hükme göre işçinin hangi günler işyerinde, hangi günler uzaktan çalışacağı iş sözleşmesinde yazılacak. Çalışma saatleri de sözleşmede yer alacak. Böylece çalışma düzeni gün ve saat bazında sözleşmeye bağlanacak.

Şimşek: Esnek çalışma gündemde

Düzenlemeden önce Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, geçen hafta katıldığı bir canlı yayında esnek çalışma modelinin gündemde olduğunu söylemişti. Şimşek, eğitimde ve istihdamda yer almayan gençlere yönelik yeni programlar üzerinde çalışıldığını da belirterek şunları söylemişti:

"Önümüzdeki dönemde genç nüfus 15-29 yaş nüfusu eğitimde ve iş başında olmayan nüfusu hedefleyen güçlü programlar öngörüyoruz. İşin reform boyutu var. Bu kategoriler için daha esnek çalışma modeli Türkiye'nin menfaatinedir. Onun için gündemimiz yoğun, inşallah bu konularda da ilerlemeye devam edeceğiz."

Şimşek bu konuda ilk kez konuşmuyordu. Bakan, geçen yıl Kamu Tasarruf Paketi'ni açıklarken de kamu kurumlarındaki çalışma düzenine değinmişti:

"Kamuda esnek, uzaktan çalışma modellerini daha da geliştireceğiz"

Şimşek o dönemde mesai saatleri kısaltılmadan evden çalışma modelinin geliştirilmesinin planlandığını söylemişti.

Esnek ve uzaktan çalışma, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program'da (OVP) da yer alıyor. 6 Eylül'de Resmi Gazete'de yayımlanan programa göre, atıl iş gücüne meslek kazandıracak programlar yerel iş gücü talebi ve bölgesel ihtiyaçlar dikkate alınarak hazırlanacak. İş ve özel yaşam arasındaki dengeyi güçlendirmek ve çalışan verimliliğini artırmak için çalışma günlerinin ayarlanması ve esnek süreli istihdam modellerinin geliştirilmesi üzerine de çalışmalar yapılacak.

Esnek çalışma modeli, çalışanın klasik 09.00-18.00 mesaisine ve sabit bir ofise bağlı kalmadığı çalışma düzenlerini kapsıyor. Bu düzende çalışma zamanı, yeri ya da programı farklı biçimlerde belirlenebiliyor. Uzaktan çalışma, farklı mesai saatleri ya da işin niteliğine göre hazırlanan programlar bu model içinde yer alıyor.

Uzaktan çalışmanın yasal çerçevesi

Uzaktan çalışma Türkiye'de ilk kez 2016 yılında İş Kanunu'nda düzenlenmişti. Uygulamanın ayrıntılarını belirleyen Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ise 10 Mart 2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmişti. Covid-19 salgını döneminde yaygınlaşan model, sonraki dönemde de beyaz yakalıların çalışma hayatında yer almaya devam etti. NTV'nin haberine göre yüz binlerce beyaz yakalı hâlâ evden çalışıyor.

Yönetmelik uzaktan çalışmayı, çalışanın işveren tarafından kurulan iş organizasyonu içinde işini evinden ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yapması olarak tanımlıyor. Bu kapsamdaki iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunlu. Sözleşmede işin tanımı, nasıl yapılacağı, süresi, yeri ve ücretin ödenmesi yer alıyor. İşverenin sağladığı araç ve ekipmanlar, bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işçiyle nasıl iletişim kurulacağı ve çalışma şartları da sözleşmede belirtiliyor.

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıysa işin yapılması için gereken malzeme ve araçları işveren sağlıyor. İşveren bu araçların nasıl kullanılacağını, bakım ve onarım koşullarını çalışana açıkça bildirmek zorunda. Teslim edilen araçlar, teslim tarihindeki bedelleriyle bir listeye yazılıyor. Liste çalışana yazılı olarak veriliyor, çalışanın imzaladığı nüsha ise özlük dosyasında saklanıyor. Liste iş sözleşmesinin içinde ya da ekinde yer alıyorsa ayrıca belge düzenlenmiyor.

Uzaktan çalışılacak yerde özel bir düzenleme yapılması gerekiyorsa bu iş, çalışmaya başlanmadan önce tamamlanmalı. Bu düzenlemenin maliyetini kimin nasıl karşılayacağına işçi ve işveren birlikte karar veriyor. Mal ya da hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin nasıl belirlenip karşılanacağı da sözleşmede yazıyor.

Uzaktan çalışmanın hangi saatler arasında ve ne kadar süreyle yapılacağı iş sözleşmesinde belirtiliyor. Taraflar, mevzuattaki sınırlara uymak şartıyla çalışma saatlerini değiştirebiliyor. Fazla mesai için işverenin yazılı talebi ve işçinin kabulü gerekiyor. İşverenle çalışan arasındaki iletişimin hangi yöntemle ve hangi saatlerde kurulacağını da taraflar kendileri belirliyor.

İşveren, çalışanı işyeri ve yapılan işle ilgili verilerin korunması ve paylaşılmasına dair işletme kuralları ve mevzuat konusunda bilgilendirmek, bu veriler için gerekli önlemleri almak zorunda. Korunacak verilerin kapsamı sözleşmede yer alıyor. Çalışan da işverenin veri güvenliği için koyduğu kurallara uymakla yükümlü. Evden çalışma, işverenin iş sağlığı ve güvenliği sorumluluğunu da kaldırmıyor. İşveren, işin niteliğine göre çalışanı bu konuda bilgilendirmek ve eğitmek, sağlık gözetimini yapmak ve verdiği ekipmanla ilgili güvenlik önlemlerini almakla yükümlü.

Her iş uzaktan yapılamıyor. Tehlikeli kimyasal ya da radyoaktif maddelerle, bu maddelerin işlenmesiyle ya da atıklarıyla yapılan işler uzaktan çalışma kapsamına girmiyor. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski olan işler için de aynı kural geçerli. Kamu kurumlarının hizmet alımıyla yaptırdığı işler ile milli güvenlik açısından stratejik önemdeki birim, proje, tesis ya da hizmetlerin hangilerinde uzaktan çalışılamayacağına ilgili kurum karar veriyor.

İş ilişkisi en baştan uzaktan çalışma sözleşmesiyle kurulabiliyor. İşyerinde çalışan birinin sözleşmesi de işçi ve işveren anlaşırsa uzaktan çalışma sözleşmesine çevrilebiliyor. Uzaktan çalışmaya geçen işçi sonradan işyerine dönmek isterse işveren bu talebi öncelikli olarak değerlendirmek zorunda. Zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında ya da bir bölümünde uzaktan çalışmaya geçilirse çalışanın talebi ya da onayı aranmıyor.