ABD'li Güvenlik Kurumlarından Çinli Yapay Zekâ Şirketlerine 'Damıtma' Suçlaması

ABD'nin üç federal kurumu FBI, NSA ve CISA, Çin merkezli yapay zekâ şirketlerini Amerikan şirketlerinin ticari sırlarını "endüstriyel ölçekte" çalmakla suçlayan ortak bir uyarı yayımladı. Uyarının merkezinde, sektörde "distillation" (damıtma) olarak bilinen model eğitme yöntemi bulunuyor.

Damıtma, gelişmiş bir yapay zekâ modelinin ürettiği yanıtlardan yararlanarak daha küçük ya da farklı bir modelin eğitilmesi anlamına geliyor ve olağan koşullarda meşru bir araştırma tekniği sayılıyor. ABD'li kurumlara göre ise bazı Çinli şirketler bu yöntemi olağan bir geliştirme sürecinin çok ötesinde kullanıyor: Amerikan modellerini çok yüksek sayıda sorguya tabi tutarak modelin özel yeteneklerini ve bilgi işleme biçimini sistematik olarak çıkarmaya çalışıyor, elde edilen yanıtları kendi modellerini eğitmek için veri hâline getiriyor. Ortak uyarıda, damıtmanın bu şirketler için yardımcı bir araç olmaktan çıkıp geliştirme sürecinin temelini oluşturan yönteme dönüştüğü belirtiliyor.

"Transfer istasyonu" iddiası

Kurumlara göre Çin merkezli şirketler, Amerikan yapay zekâ servislerinin coğrafi kısıtlamalarını, güvenlik önlemlerini ve kullanım şartlarını aşmak için "transfer station" adı verilen bir vekil hesap ve hizmet ağından yararlanıyor. Bu ağ sayesinde Çin'den doğrudan erişilemeyen ABD merkezli modellere üçüncü taraflar üzerinden bağlanıldığı ve yüksek hacimde çıktı toplandığı öne sürülüyor. Uyarıda özellikle DeepSeek ve Alibaba, yüksek hacimli damıtma operasyonları yürütmekle suçlanıyor.

Anthropic'ten eş zamanlı rapor

Federal kurumların bildirisiyle neredeyse aynı günlerde Anthropic de kapsamlı bir rapor yayımladı. Şirkete göre aralarında DeepSeek, Xiaomi ve Moonshot AI'ın da bulunduğu Çin merkezli firmalar, kullanıcıların Claude gibi gelişmiş modellere yönelttiği soruları ve verileri kendi sistemlerini eğitmek için kullanıyor.

Raporda, bu veri akışı sırasında isim, e-posta adresi ve şirket içi gizli bilgilerin korunmasız biçimde işlendiği, kullanıcıların kişisel verilerinin ve hassas kurumsal bilgilerinin farkında olmadan üçüncü taraf modellerin eğitim havuzuna aktarıldığı belirtiliyor. Anthropic bu durumun hem gizlilik yasalarını ihlal ettiğini hem de ilgili şirketlerin kendi kullanım şartlarıyla çeliştiğini savunuyor.

Rapordaki verilere göre Alibaba, 151 milyondan fazla işlemle bugüne kadar kaydedilen en büyük damıtma faaliyetini yürüten şirket konumunda. Kimi model ailesiyle tanınan Moonshot AI'ın ise müşterilerinden gelen talepleri kendi altyapısında çözmek yerine doğrudan Claude'a yönlendirdiği belirtiliyor. Anthropic, bu yöntemle yüzlerce kullanıcının verisinin dolaylı olarak paylaşıldığını ve bunun küresel veri gizliliği standartlarına aykırı olduğunu ifade ediyor.

Yaptırım sinyali ve Çin'in yanıtı

Washington yönetimi, faaliyetlerin fikri mülkiyet hırsızlığı sınırını aşması hâlinde diplomatik tepkiyle yetinmeyeceğinin işaretini verdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çinli şirketlerin Amerikan yapay zekâ modellerinden gizlice yararlanarak fikri mülkiyet hırsızlığı yapması durumunda yaptırımların gündeme gelebileceğini söyledi.

Çin ise suçlamaları reddediyor. Çin'in Washington Büyükelçiliği, damıtma tartışmasının ülkenin yapay zekâ alanındaki gelişimini hedef alan kasıtlı bir girişim olduğunu savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning de ülkesinin bu alandaki ilerlemesinin bilim ve teknolojide kendi kendine yeterliliğin göstergesi olduğunu belirterek ABD'yi asılsız suçlamalardan kaçınmaya çağırdı.

Tartışma, DeepSeek, Moonshot AI ve Alibaba gibi Çinli şirketlerin geliştirdiği modellerin OpenAI ve Google'ın üst düzey modelleriyle yarışabilir hâle geldiği bir dönemde yaşanıyor.