Afrika Bayraklarının Renkleri Nereden Geliyor? Osmanlı Hilali, Arap İsyanı ve Etiyopya

Afrika'da 54 bağımsız devlet var ve bayraklarına yan yana bakınca bazı renklerin, sembollerin ve kalıpların tekrar tekrar karşınıza çıktığını görürsünüz. Beş bayrakta Osmanlı'nın sembolü olan hilal ve yıldız duruyor. Üç bayrakta ise 1916'da Osmanlı'ya karşı başlayan Arap İsyanı'nda seçilen renkler var. habercy, kıtanın 54 bayrağını tek tek inceledi ve renklerini piksel piksel saydı. Ortaya çıkan tablo şu: Afrika'nın bayrak renklerinin önemli bir kısmı başka yerlerden ödünç alınmış. Ama ödünç almak, kopyalamak anlamına gelmiyor.

Bir bakışta

• habercy sayımı: 54 bayrağın 44'ünde kırmızı, 43'ünde yeşil var. 23 bayrakta yeşil, sarı ve kırmızı bir arada kullanılıyor.
• Etiyopya'nın renkleri: Yeşil, sarı ve kırmızı, 1896'da Adwa'da İtalya'yı yenen Etiyopya'nın renkleri. Bağımsızlıkta bu renkleri alan ilk Afrika devleti 1957'de Gana oldu.
• Garvey'in renkleri: Kırmızı, siyah ve yeşil, 1920'de New York'ta Marcus Garvey'in hareketi tarafından seçildi. Bugün Kenya, Malavi ve Güney Sudan bayraklarında bu üçlü var.
• Arap İsyanı renkleri: Mısır, Sudan ve Libya bayraklarındaki kırmızı, beyaz, siyah ve yeşil, 1916 Arap İsyanı'na dayanıyor.
• Osmanlı'nın hilali: Tunus, Cezayir, Libya, Moritanya ve Komorlar bayraklarında hilal ve yıldız var. Libya bayrağında hem hilal hem Arap İsyanı renkleri bulunuyor.
• Fransız kalıbı: Afrika'daki yedi dikey üç şeritli bayrağın altısı eski Fransız sömürgelerine ait.

Afrika bayraklarında en çok hangi renkler var?

habercy, Afrika'daki 54 BM üyesi devletin bayrağını aynı boyuta indirip renklerini saydı. Bayrağın en az yüzde 1'ini kaplayan renk "var" kabul edildi. Kırmızı 44, yeşil 43 bayrakta bulunuyor. Beyaz ve sarı 34 ve 33 bayrakta, mavi 24, siyah 19 bayrakta var. Yeşil, sarı ve kırmızının birlikte kullanıldığı bayrak sayısı 23. Bu 23 bayrağın hepsi renklerini aynı yerden almadı. Örneğin Mauritius ve Seyşeller'in renkleri siyasi partilerin renklerine dayanıyor. Ancak bu üçlünün yaygınlaşmasının ardında tek bir ülke var: Etiyopya.

Yeşil, sarı ve kırmızı neden Etiyopya'nın renkleri?

Etiyopya, 1 Mart 1896'da Adwa'da İtalyan ordusunu yenerek bağımsızlığını korudu. İmparator II. Menelik bir yıl sonra, 1897'de yeşil, sarı ve kırmızıyı devlet bayrağı yaptı. İtalya 1936-1941 arasında ülkeyi kısa süre işgal etse de Etiyopya, sömürge döneminde Avrupa'ya teslim olmayan bir ülke olarak bağımsızlığını kazanan yeni Afrika devletlerinin hayranlığını kazandı.

Bu renkleri bağımsızlıkta bayrağına koyan ilk Afrika devleti, 6 Mart 1957'de bağımsız olan Gana'ydı. Bayrağı Theodosia Okoh tasarladı. Ardından Gine, Mali, Senegal, Kamerun, Togo, Benin, Kongo ve Gine-Bissau gibi ülkeler aynı renkleri kullandı. Burkina Faso da 1984'te aynı üçlüye geçti.

Gana bayrağındaki kara yıldız nereden geliyor?

Gana bayrağının ortasındaki kara yıldız Afrika'dan değil, New York'tan geliyor. Jamaikalı siyasetçi Marcus Garvey'in 1919-1922 yılları arasında faaliyet gösteren gemi şirketi Black Star Line, bu yıldıza adını verdi. Garvey'in kurduğu Evrensel Zenci Gelişim Derneği (UNIA), 13 Ağustos 1920'de Madison Square Garden'daki kongresinde kırmızı, siyah ve yeşili siyahilerin renkleri ilan etti. Bugün Kenya ve Güney Sudan bayraklarında aynı üçlü kullanılıyor. Malavi bayrağı da çok benzer, ancak doğrudan Garvey'in bayrağından alındığı belgelenmiş değil.

Mısır, Sudan ve Libya bayraklarının renkleri nereden geliyor?

Kuzey Afrika'da renkler değişiyor. Mısır, Sudan ve Libya bayraklarındaki kırmızı, beyaz, siyah ve yeşil, Şerif Hüseyin'in 1916'da Osmanlı'ya karşı başlattığı Arap İsyanı'nda seçilen renklere dayanıyor. Bu renkleri kimin seçtiği tartışmalı. Bir anlatıya göre renkleri İngiliz Dışişleri'nden diplomat Mark Sykes belirledi; tasarım ona atfediliyor. Başka bir anlatıya göre renkler 1909'da İstanbul'da kurulan Arap aydınlarının Edebî Kulübü'nde, bir başkasına göre 1911'de Paris'te kurulan Genç Arap Cemiyeti'nde seçildi. Kesin olan, Şerif Hüseyin'in bu renkleri en geç 1917'de kullandığı.

Mısır'ın bugünkü kırmızı, beyaz ve siyah bayrağı, 1952 devriminin "Arap Kurtuluş" bayrağından geliyor. O bayrak da Arap İsyanı renklerinin bir türevi. Mısır daha önce, Kavalalı Mehmed Ali Paşa döneminden kalma, hilal ve yıldızlı bayraklar kullanıyordu.

Hangi Afrika bayraklarında hilal ve yıldız var?

Tunus, Cezayir, Libya, Moritanya ve Komorlar'ın bayraklarında hilal ve yıldız var. Hilal ile yıldızın birlikte bir devlet sembolü olarak kullanılması, 18. yüzyılın ikinci yarısında III. Mustafa döneminde Osmanlı'da başladı. Sembolün İslam'la özdeşleşmesi de büyük ölçüde Osmanlı üzerinden oldu.

Tunus bayrağının hikâyesi doğrudan Osmanlı donanmasına bağlanıyor. 20 Ekim 1827'deki Navarin Deniz Savaşı'nda Osmanlı ve Mısır donanmasıyla birlikte Tunus filosu da batırıldı. Tunus Beyi II. Hüseyin bunun ardından filosuna ayırt edici bir bayrak yaptırdı. Bayrak resmî olarak 1831'de kabul edildi. Libya'nın 1951'deki krallık bayrağı ise hem Arap İsyanı renklerini hem hilal ve yıldızı bir arada taşıyor. Bu bayrak 2011'de yeniden kabul edildi.

Sömürgeciler bayraklarda iz bıraktı mı?

Bıraktı. Afrika'da dikey üç şeritten oluşan yedi bayrak var: Kamerun, Çad, Gine, Fildişi Sahili, Mali, Senegal ve Nijerya. Bunların altısı eski Fransız sömürgesi; yalnızca Nijerya eski İngiliz sömürgesi. 1958'deki referandumda Fransız Topluluğu'na "hayır" diyen tek sömürge olan Gine bile bayrağını Fransız bayrağının kalıbıyla çizdi. Çad bayrağının renkleri ise bilinçli olarak Fransız bayrağının mavi, beyaz ve kırmızısı ile Etiyopya'nın renklerinin karışımı olarak seçildi.

Liberya bayrağı da başka bir ülkenin izini taşıyor. ABD'den gelen azatlı köleler ve özgür siyahlar tarafından kurulan ülkenin 1847 tarihli bayrağı, ABD bayrağı örnek alınarak tasarlandı. Bayraktaki 11 şerit, bağımsızlık bildirgesini imzalayan 11 kişiyi temsil ediyor.

Kimseye benzemeyen Afrika bayrakları

Bazı bayraklar ise hiçbir aileye girmiyor. Mozambik'in 1983'ten beri kullandığı bayrakta süngülü bir AK-47, bir çapa ve açık bir kitap var. Modern bir ateşli silah taşıyan tek ulusal bayrak bu. Libya, Kaddafi döneminde 1977'den 2011'e kadar 34 yıl boyunca hiçbir deseni olmayan, tamamen yeşil bir bayrak kullandı. Somali'nin 1954'te kabul edilen mavi bayrağındaki beyaz yıldızın beş köşesi, Somalilerin yaşadığı beş bölgeyi temsil ediyor: Somali, Somaliland, Cibuti, Etiyopya'daki Somali bölgesi ve Kenya'nın kuzeydoğusu. Bu bölgelerin üçü bugün başka ülkelerin sınırları içinde.

Afrika'nın bayrakları kopya mı?

Afrika'nın bayrak renkleri çoğu zaman ödünç: Etiyopya'dan, Harlem'den, Osmanlı'dan, hatta sömürgeciden. Ama bu renklerin büyük kısmını kimse dayatmadı. Bağımsızlığını yeni kazanan devletler, sömürgeye direnmiş Etiyopya'nın renklerini, kendi dinî ve tarihî bağlarını ya da siyasi hareketlerinin sembollerini bilerek seçti. Bayrak, yeni bir devletin kimin yanında durduğunu söylediği ilk cümleydi.