Husiler Taiz'e batıdan yükleniyor: Hedef, kentin son açık yolunu gören Han Dağı

Yemen'in üçüncü büyük kenti Taiz'de Husiler ile hükümet güçleri arasındaki çatışmalar, kentin batısındaki Han Dağı'nda yoğunlaştı. Taiz Askerî Bölgesi (Mihver Taiz) cumartesi sabahı, Husilerin Han Dağı, Hizran ve kentin batı cephelerine yönelik saldırılarının "saatler süren çatışmaların ardından" püskürtüldüğünü açıkladı. Sosyal medyada paylaşılan bölge haritaları da Husilerin kente batıdan, bu tepenin çevresinden girmeye çalıştığını gösteriyor.

Han Dağı'nın önemi, neredeyse dibinden geçen yolda: Taiz'i Turbe üzerinden Lahic'e ve geçici başkent Aden'e bağlayan, kentin dışarıyla bağlantısını sağlayan son açık güzergâh. habercy'nin yükselti verisiyle yaptığı ölçüme göre tepenin zirvesi, bu yolun en yakın noktasına yaklaşık 1,1 kilometre uzaklıkta ve yoldan yaklaşık 120 metre yüksekte.

Han Dağı'nda ne oldu?

Taiz Askerî Bölgesi'nin medya merkezi cumartesi sabahı yaptığı açıklamada, Han Dağı'nda Husilerle şiddetli çatışmaların sürdüğünü, kent genelinde patlama ve çatışma seslerinin duyulduğunu bildirdi. Kısa bir süre sonra yapılan ikinci açıklamada, Husilerin Han Dağı, Hizran ve batı cephelerine yönelik saldırılarının kırıldığı, Husi tarafında "onlarca ölü ve yaralı" bulunduğu öne sürüldü.

Han Dağı cephesinin komutanı Yarbay Abdurrahman el-Vehbani, el-Arabiya'ya yaptığı açıklamada Husilerin tepeye sızmaya çalıştığını söyledi. Vehbani'ye göre amaç, "Taiz'in ana atardamarını kesmek" ve kente tam bir kuşatma uygulamak. Vehbani, hükümet güçlerinin bölgede denetimi elinde tuttuğunu ve Husi saldırılarının belirgin biçimde azaldığını savundu. el-Arabiya'ya konuşan bir başka Yemenli komutan da gece boyunca çatıştıklarını ve Husilerin Han Dağı'nı ele geçirme girişimlerini kırdıklarını söyledi.

el-Arabiya'nın sahadaki muhabiri de bölgeden canlı yayın yaptı. Muhabirin arkasındaki sırtlarda patlamalardan yükselen duman görüldü. Husiler ise Han Dağı'ndaki çatışmalarla ilgili bir açıklama yapmadı.

Bu tepe neden bu kadar önemli?

Yemen'deki el-Meşhed el-Yemeni sitesinin değerlendirmesine göre Han Dağı, Taiz'in batısındaki askerî denklemin kilit noktası. Tepe, kenti Turbe'ye, oradan da Lahic ve Aden'e bağlayan Dabab yolunu doğrudan görüyor. Zirveyi elinde tutan taraf, kentin batı kesimini ve eski havalimanı çevresini hem gözetleyebiliyor hem de ateş altına alabiliyor. Aynı değerlendirmeye göre Husiler, Han Dağı ile çevresindeki Medarat, Hizran ve eski havalimanı bölgesine yüklenerek kentin çevresindeki kuşatmayı sıkılaştırmak ve ikmal yollarını kesmek istiyor.

habercy, paylaşılan haritalardaki işareti ve yerel basındaki tarifleri açık yükselti verisiyle karşılaştırdı. Bu verilere göre:

• Zirve yaklaşık 1.276 metre yükseklikte.
• Taiz–Turbe yolu, zirvenin yaklaşık 1,1 kilometre güneydoğusundan, yaklaşık 1.156 metre rakımdan geçiyor.
• Haritalarda görünen yaklaşık cephe hattı ile zirve arasında da yalnızca 1,2 kilometre kadar mesafe var. Yani cephe ile kentin yolu arasındaki uzaklık yaklaşık 2 kilometre.

Kesit, Husilerin saldırısının neden zor olduğunu da gösteriyor. Batıdaki Husi tarafı yaklaşık 1.000 ile 1.080 metre arasında. Han Dağı'na ulaşmak için yaklaşık 200 metre yokuş tırmanmak gerekiyor.

Doğu kapısı da kapandı

Han Dağı'nın önemi, cumartesi günü alınan bir kararla daha da arttı. Hükümet güçleri, kenti Husilerin elindeki Hevban bölgesine bağlayan doğu geçişini güvenlik gerekçesiyle kapattı. Ordunun medya sorumlusu Ammar es-Semii, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada kararın, Husilerin bu yol üzerinden kente sızma girişimi ve bölgedeki askerî yığınak nedeniyle alındığını söyledi.

Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre geçit, yaklaşık dokuz yıl kapalı kaldıktan sonra Haziran 2024'te sivillere yeniden açılmıştı. Geçiş komutanı Binbaşı Emin Bedr, kapatmanın yeni bir talimata kadar süreceğini açıkladı. Hükümet güçleri ayrıca güvenlik gerekçesiyle 19 güzergâhın kullanılmaması uyarısında bulundu. Doğu kapısının kapanmasıyla Taiz'in dışarıyla bağlantısı fiilen yine güneybatıdaki Dabab yoluna kaldı.

Bu yol üzerindeki yerleşimler de ateş altında. Yemen Haklar ve Özgürlükler Ağı'na göre cuma günü Husilerin Dabab bölgesini hedef alan topçu atışında 14 günlük bir bebek öldü, iki buçuk yaşında bir çocuk yaralandı. Aynı gün yolun güney ucundaki Turbe'de bir evin isabet almasıyla bir kadın hayatını kaybetti. Resmî Saba ajansının yerel kaynaklara dayandırdığı habere göre kent merkezindeki eski havalimanı ve Vadi el-Kadi mahallelerine düşen mermiler de altı sivili yaraladı.

Cephe Taiz'e nasıl dayandı?

Hükümet ile Husiler arasında Nisan 2022'de BM aracılığıyla varılan ateşkes, bu yılın temmuz ayında çöktü. Eylülde çatışmalar hızlandı: Husiler 10 Eylül'de Kızıldeniz kıyısındaki liman kenti Muha'yı, ertesi gün de Bab-ül Mendeb Boğazı'ndaki Meyyun (Perim) Adası'nı ele geçirdi. Xinhua'nın aktardığına göre o tarihten bu yana en sert kara çatışmaları Taiz ile komşu Lahic'in dağlık bölgelerine kaydı.

Taiz, 2015'ten bu yana bölünmüş bir kent. Merkez ve güneybatısı hükümet güçlerinin, kuzeyi ve doğusu ise Husilerin elinde. The National'a konuşan Crisis Group'un Yemen uzmanı Ahmed Naci, Husilerin kente doğrudan girmeye çalışmadığını, kenti kuşatıp ana ikmal yolunu kesmeyi ve dışarıdan baskı kurmayı amaçladığını söylüyor. Naci'ye göre Taiz'in alınması Husilere güneye doğru "çok daha açık bir yol" açar. Ancak kentin güçlü bir yerel direniş geleneği var ve böyle bir harekât Husilere "hem savaşçı hem zaman olarak ağır" bir bedele mal olabilir.

Rakamlar: Kim ne diyor?

Kayıplarla ilgili rakamlar tarafların açıklamalarına dayanıyor ve bağımsız olarak doğrulanamıyor:

• Yemen ordusu: Sözcü Albay Macid en-Nezili, cuma akşamı son 24 saatte savaş uçakları, İHA'lar, topçu ve füzelerle 474 saldırı düzenlendiğini, çoğu Taiz'de olmak üzere 1.540 Husinin öldürüldüğünü ya da yaralandığını ve 216 askerî aracın imha edildiğini açıkladı. Hükümet tarafının kayıplarından söz etmedi. Ordu cumartesi sabahı da Taiz'in 10 bölgesinde Husi yığınaklarına 71 saldırı düzenlendiğini bildirdi.
• Xinhua'ya konuşan kaynaklar: Adının açıklanmasını istemeyen bir hükümet yetkilisi, son 24 saatte 20'den fazla askerin ve yaklaşık 10 yerel savaşçının öldüğünü söyledi. Husilere yakın bir sağlık kaynağı ise 40'tan fazla Husi savaşçısının öldüğünü, ölümlerin çoğunun takviye taşıyan araçlara düzenlenen hava saldırılarından kaynaklandığını aktardı. Ajansa göre iki tarafta toplam ölü sayısı 70'i aştı.
• Husiler: Askerî sözcü Yahya Seri, 24 saatte Sana, Saada, Taiz, Hacce, Amran ve İbb'e 94 Suudi hava ve füze saldırısı düzenlendiğini, tırmanış başladığından bu yana sayının 1.350'ye ulaştığını öne sürdü.
• Suudi liderliğindeki koalisyon: Sözcü Türki el-Maliki, Husilerin Hamis Müşeyt'e fırlattığı üç balistik füzenin düşürüldüğünü açıkladı.

Siviller iki ateş arasında

Yemen'in yerinden edilmiş kişilerin kamplarından sorumlu birimine göre temmuzdan bu yana 29.519 aile, toplam 197.906 kişi evini terk etmek zorunda kaldı. Bunların neredeyse yarısı, yani 97.529 kişi Taiz'de.

Dünya Gıda Programı (WFP), Taiz'de ulaşılabilen bölgelerdeki hanelerin yüzde 74'ünün temel gıda ihtiyacını karşılayamadığını açıkladı. Bu, yılın en yüksek oranı. UNICEF'e göre yalnızca 3-30 Eylül arasında batı Yemen'de 145 binden fazla kişi yerinden edildi, bunların yaklaşık 79 bini çocuk.

BM'nin Yemen Özel Temsilcisi Hans Grundberg perşembe günü Taiz'deki gelişmelerden "endişe duyduğunu" söyleyerek Husilere saldırıyı durdurma çağrısını yineledi. Grundberg, ofisine kayıplar, altyapı hasarı ve insanların bölgeden ayrılmasını engelleyen yol kapanmalarıyla ilgili "son derece kaygı verici" bilgiler ulaştığını belirtti. Sivil koruma kuruluşu Civic'in Yemen direktörü Dina el-Memun ise The National'a, çatışmaların yoğunluğunun Taiz'in 2015'te yaşadıklarına çok benzediğini söyledi.

Bundan sonra ne olabilir?

Taiz'deki çatışmalar, yıllardır büyük ölçüde yerinden oynamayan cephe hatlarının değişip değişmeyeceğinin göstergesi olarak izleniyor. The National'ın aktardığı, Reuters'ın bölgesel ve Batılı yetkililere dayandırdığı habere göre Suudi Arabistan, Kızıldeniz kıyısında ya da aynı anda birden çok cephede bir karşı taarruz planlıyor. Aynı habere göre Pakistan geçen ay Aden'e hava savunma sistemleri, hafif topçu, İHA ve İHA savar sistemleri taşıyan dört kargo uçağı gönderdi. Suudi Arabistan'ın daha önce satın aldığı Türk İHA'ları da Yemen semalarında kullanılıyor.

habercy daha önce Yemen'de "25 cepheden büyük saldırı" iddiasını ve hazırlık işaretlerini, Husilerin Medine'deki saldırısına Türkiye'nin tepkisini ve Suudi hava saldırılarına ilişkin Husi açıklamalarını aktarmıştı.

Haritalar nasıl hazırlandı?

Bu haberdeki haritalar ve kesit habercy tarafından çizildi. Arazi kabartması ve rakımlar, SRTM tabanlı açık yükselti verisinden (AWS Terrain Tiles), yol güzergâhları OpenStreetMap'ten alındı. Han Dağı açık harita kaynaklarında adıyla kayıtlı değil. Konumu, sosyal medyada paylaşılan haritalardaki işaretle ve yerel basının "Medarat, Hizran ve eski havalimanına komşu, Dabab yolunu gören tepe" tarifiyle belirlendi. Bu noktadaki en yüksek yer seçildi. Yakın plan haritadaki cephe hattı, aynı paylaşımdaki haritadan yaklaşık olarak aktarıldı. Cephe sürekli değiştiği için yalnızca genel bir fikir verir.