18 Kasım 2026 Çarşambaİstanbul17°
Son Dakika
Politika

Türk Kızılay Kanunu TBMM'de Kabul Edildi: Uluslararası Yardımlarda Tek Yetkili Kurum Olacak

Türk Kızılay'ın görevlerini, yetkilerini, haklarını ve muafiyetlerini belirleyen kanun teklifi TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Kanunla Kızılay, uluslararası Kızılay ve Kızılhaç kuruluşlarından Türkiye'ye gelen yardımları almada tek yetkili kurum oluyor. Afet dönemlerinde de Kızılay'dan Kamu İhale Kanunu'na tabi olmadan doğrudan alım yapılabilecek.

Güncellenme:
Kırmızı hilal amblemli bir bina önünde sedyeyle taşınan yaralıları gösteren eski bir kartpostal çizimiTemsilî
Fotoğraf olayın kendisine ait değildir, temsilîdir. Fotoğraf: Kizilay Seyhun Binzet Koleksiyonu 01.jpg · Osmanlı İmparatorluğu Hilal-i Ahmer Cemiyeti · Public domain

Türk Kızılay Kanunu Teklifi TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilerek yasalaştı. Düzenlemeyle Türk Kızılay, Uluslararası Kızılay ve Kızılhaç Dernekleri Federasyonu'ndan, Uluslararası Kızılhaç Komitesi'nden ve başka ülkelerin Kızılay ve Kızılhaç milli cemiyetlerinden Türkiye'ye gelen nakdi ve ayni yardımları alıp kullanmada tek yetkili kuruluş oluyor. Bu hüküm hem olağan hem de olağanüstü dönemleri kapsıyor. Kanun ayrıca afet dönemlerinde Kızılay ürünlerinin ihalesiz alınmasının, kamu mallarının Kızılay'a bedelsiz devredilmesinin ve kuruma çeşitli vergi muafiyetleri tanınmasının yolunu açıyor.

Kanunun amacı, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve uluslararası hukuk çerçevesinde ihtiyaç sahiplerine Kızılay aracılığıyla ayrım yapılmadan yardım ulaştırılması olarak belirlendi. Afet, acil durum ve savaş dönemlerinde insanların yaşadığı sıkıntıların giderilmesi, hastalıkların önlenmesi ve sağlık koşullarının iyileştirilmesi de amaçlar arasında sayılıyor. Metinde uygulamaya esas olacak "Cenevre Sözleşmeleri", "İhtiyaç sahibi", "Türk Kızılay" ve "Tüzük" kavramları da tanımlandı.

Milli Cemiyet ve uluslararası insani yardım kuruluşu

Kanunda Türk Kızılay, Cenevre Sözleşmeleri'nde öngörülen Milli Cemiyet olarak tanımlanıyor. Kurum aynı zamanda Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Hareketi Temel İlkeleri doğrultusunda yurt içinde ve yurt dışında çalışan uluslararası bir insani yardım kuruluşu olarak konumlandırıldı. Uluslararası sözleşmelerin Kızılay'a verdiği münhasır hak ve yükümlülükleri amaç edinen başka bir tüzel kişilik kurulamayacak.

Kurum, Türk Kızılay adının yanı sıra Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Kızılay Cemiyeti, Kızılay Derneği, Kızılay Cemiyeti ve Kızılay adlarını da kullanabilecek. Kızılay'ın adı, bayrağı ve amblemi tarafsızlık ve koruma işareti sayılacak. Bu unsurlar, uluslararası sözleşmelerin tanıdığı tüm hak ve bağışıklıklardan yararlanacak. Kızılay'ın kurduğu teşekküller dışında hiçbir gerçek ya da tüzel kişi bu ad, bayrak ve amblemi izin almadan kullanamayacak.

Esir ziyareti, kayıp araştırması ve veri erişimi

Kızılay, ilgili kamu kurumlarının görüşünü aldıktan sonra savaş esirlerinin ve sivillerin tutulduğu yerleri ziyaret edebilecek ve buradaki koşulları izleyebilecek. Kurum ayrıca aile haberleşmesini sağlayacak, kayıpları araştıracak ve insani yardım ulaştıracak. Esir değişimlerinde ve aile birleşimlerinde de aracı rolü üstlenecek. Kızılay, ilgili kamu kurumlarıyla koordinasyon içinde afet ve insani krizlerden etkilenenlerin kaldığı merkezlere de girebilecek. Bu kişilerle ilgili gözlem yapıp rapor hazırlayabilecek.

Kurum bu görevler için gereken kişisel verilere, kamu kurumlarıyla Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında imzalayacağı protokollerle ulaşabilecek. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'ndaki sosyal yardım verileri de bir protokolle Kızılay'la paylaşılacak. Bunun amacı, yardımların aynı kişilere mükerrer gitmesini önlemek ve daha fazla kişiye ulaşmak. Her iki durumda da verilere yalnızca yetki verilen kişiler, görevin gerektirdiği ölçüde erişebilecek.

Afetlerde ihalesiz alım

Afet ve acil durumlarda, afetlere hazırlık sürecinde ve olağanüstü dönemlerde bazı ürün ve hizmetler stratejik alım sayılacak. Bunlar, Kızılay'ın ya da sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu işletme, iştirak ve şirketlerin kendi ürettiği ilk yardım hizmetleri, afet lojistiği hizmetleri ile geçici barınma ürün ve hizmetleri. Düzenlemenin gerekçesi olarak ulusal afet yönetimi kapasitesinin artırılması, tedarik güvenliği ve müdahalenin hızlandırılması gösteriliyor. Bu ürün ve hizmetler Kamu İhale Kanunu'na bağlı kalınmadan doğrudan Kızılay'dan ya da söz konusu şirketlerden alınabilecek.

Bu alımlar, ilgili bakanlıkla Kızılay arasında yapılacak koordinasyon ve protokollere göre gerçekleştirilecek. Afetin kapsamı, aciliyeti ve ihtiyaç düzeyi göz önünde tutulacak. Alımlarda şeffaflık, rekabet, eşit muamele, kamuoyu denetimi ve kaynakların verimli kullanılması ilkelerine uyulacak. Yangın, sel ve deprem gibi en az ulusal düzeyde müdahale gerektiren afetlerde ve olağanüstü dönemlerde bu ürün ve hizmetler gerçek kişilere ya da özel hukuk tüzel kişilerine verilecekse Kızılay Genel Merkez Yönetim Kurulu'nun bilgisi olması şart olacak.

Bedelsiz devir ve muafiyetler

Kamu kurumları, Taşıt Kanunu kapsamındaki araçlar dışında kalan uygun taşınır mallarını mevzuata uygun şekilde Kızılay'a tahsis edebilecek. Makine, teçhizat ve gereç gibi taşınırlar ise kamu yararı gerekçesiyle Kızılay'a bedelsiz devredilebilecek.

Kızılay, cezaevi yapı harcından muaf tutulacak. Kurumun kamu hastanelerine ve kamu üniversitelerinin sağlık tesislerine verdiği kan bileşenlerinin bedeli, sözleşmede belirlenen ödeme tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından Kızılay'a ödenecek. Bu tutar, ilgili sağlık kuruluşunun SGK'dan olan alacağından düşülecek.

Kızılay'ın ticari amaç gütmeden ve kuruluş amacına uygun kullanmak üzere ithal ettiği malzemeler de gümrük vergisinden muaf olacak. Kapsamda bilimsel alet ve cihazlar, teşhis, tedavi ve araştırma cihazları, insan kaynaklı tedavi edici maddeler, kan gruplama testleri ve ilaç kalite kontrolünde kullanılan maddeler bulunuyor. Bu malzemeler serbest dolaşıma girdikten sonraki 5 yıl içinde muafiyetten yararlanamayan kişi ve kurumlara satılamayacak, kiralanamayacak, devredilemeyecek, ödünç verilemeyecek ve teminat gösterilemeyecek. Muafiyet amacı dışında da kullanılamayacak. Bu kurala uyulmazsa gümrük vergileri Gümrük Kanunu'na göre tahsil edilecek. Aynı süre içinde muafiyetten yararlanan başka kişi ya da kurumlara yapılacak devir ise gümrük idaresinin iznine bağlı olacak ve bu durumda vergi istenmeyecek.

Personele nakdi tazminat, tüzüğe Cumhurbaşkanı onayı

Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle, Kızılay personeline de nakdi tazminat ödenebilecek. Bu hak, olağanüstü dönemlerde ya da afet, savaş ve çatışma zamanlarında faaliyet bölgesinde fiilen görev yapan çalışanlar için geçerli olacak. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nda yapılan değişiklikle de Kızılay'ın şube ya da temsilciliğinin bulunduğu il ve ilçelerde şube başkanları, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı mütevelli heyetine katılacak. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'yla çelişki doğmaması için Türk Kızılay Kanunu bu yasanın istisna hükmüne eklendi.

Kızılay'ın ilkeleri, teşkilat yapısı, üyelik esasları, organlarının görev ve sorumlulukları ve bütçe uygulamaları gibi konular bir tüzükle düzenlenecek. Bu tüzük Cumhurbaşkanı'nın onayıyla yürürlüğe girecek. Kanunda hüküm bulunmayan konularda Türk Medeni Kanunu, Dernekler Kanunu ve ilgili diğer mevzuat uygulanacak.

Kanun kabul edildikten sonra oturumu yöneten TBMM Başkanvekili Tekin Bingöl, gündemdeki diğer kanun tekliflerinin adlarını okudu. Bingöl, komisyonun yerini almaması üzerine birleşimi kapattı. Genel Kurul ertesi gün saat 14.00'te yeniden toplanacak.

Türk Kızılay, 1868'de Osmanlı döneminde yaralı ve hasta askerlere yardım amacıyla kurulan cemiyetin devamıdır. Türkiye'nin en eski insani yardım kuruluşları arasında yer alıyor.

Paylaş
Sonraki haberAntalya Büyükşehir Belediye Başkanvekili Büşra Özdemir CHP'den İstifa Etti