UAEA Başkanı Grossi: İran'daki 440 Kilogram Uranyumun Doğrulanması İçin Tesislere Erişim Gerekli

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi, İran'ın daha önce beyan ettiği 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun nerede ve hangi durumda olduğunun doğrulanabilmesi için ajansa nükleer tesislere erişim izni verilmesi gerektiğini söyledi. Grossi bu çağrıyı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) "Nükleer silahların yayılmasının önlenmesi" başlıklı oturumunda yaptı.

Grossi'ye göre ajans, İran'la arasında çözülmemiş güvence meselelerini netleştirmenin yollarını arıyor. Zenginleştirilmiş uranyumun durumunu doğrulama sorunu ise 5 yılı aşkın süredir çözülemiyor.

Müfettişler Haziran 2025'te ülkeden çekildi

Grossi, denetim faaliyetlerinin askeri saldırıların başladığı Haziran 2025'te kesintiye uğradığını, müfettişlerin aynı ayın sonunda güvenlik gerekçesiyle İran'dan çıkarıldığını anlattı:

"Haziran 2025'te, askeri saldırıların başlamasıyla birlikte Ajans, İran'da doğrulama faaliyetlerine devam edemedi ve o ayın sonunda güvenlik nedenleriyle tüm müfettişlerimizi ülkeden çekmek zorunda kaldık. Müfettişler aylardır geri dönmeye hazır bekliyor."

Söz konusu saldırılar, Haziran 2025'te İsrail'in ve ardından ABD'nin İran'daki nükleer tesisleri hedef aldığı operasyonlardı.

Tek istisna Buşehr

UAEA Başkanı, güvence kapsamındaki nükleer malzemelerin doğrulanması için istenen bilgi ve erişimin İran tarafından verilmediğini, bunun yalnızca Buşehr Nükleer Santrali için geçerli olmadığını söyledi. Grossi, santraldeki işbirliğini şöyle değerlendirdi:

"Buşehr bağlamında İran, kullanılmış yakıtın yeni bir kuru depolama tesisine transferinden önce doğrulanması için gerekli güvenlik ekipmanlarının teslimatını düzenlemek üzere UAEA ile yapıcı bir şekilde işbirliği yapmıştır."

Grossi, İran'ın önceden beyan ettiği nükleer malzemeleri ayrıca kaygı yaratan bir başlık olarak niteledi ve bu malzemelerin arasında 440 kilogram yüksek zenginleştirilmiş uranyumun da yer aldığını vurguladı. Tahran'dan ajansla vakit kaybetmeden işbirliği yapmasını isteyen Grossi, sözlerini şöyle tamamladı:

"(İran'ı) güvenlik önlemleriyle ilgili soruları açıklığa kavuşturmaya ve UAEA'nın ilgili tüm tesisleri ve malzemeleri doğrulayabilmesi için ihtiyaç duyduğu bilgileri ve erişimi sağlamaya davet ediyorum. Bu, İran'ın yasal yükümlülüğüdür."

Merkezi Viyana'da bulunan UAEA, Birleşmiş Milletler sistemi içinde nükleer malzemelerin barışçıl amaçlar dışında kullanılmamasını denetleyen kuruluş olarak görev yapıyor. Arjantinli diplomat Grossi, 2019'dan bu yana ajansın başında bulunuyor. İran'ın güney kıyısındaki Buşehr santrali ise ülkenin Rusya'nın desteğiyle kurulan ve elektrik üreten tek nükleer santrali.