Borsa İstanbul'da Üç Günlük Çöküş: Fon Krizi BIST 100'ü Yüzde 9 Eritti

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, 16 Eylül işlem gününü önceki kapanışa göre yüzde 5,54 değer kaybıyla 13.122,58 puandan tamamladı. Endeks gün içinde 769,72 puan gerilerken Pay Piyasası'nda toplam işlem hacmi 262,4 milyar lira oldu. Kayıp yüzde 6'yı aştığı anda endekse bağlı devre kesici tetiklendi ve tüm işlem sıralarında alım satım geçici olarak durduruldu.

Ancak 16 Eylül tek başına bir "kötü gün" değil, üç işlem gününe yayılan bir satış dalgasının en sert halkasıydı. Düşüşün merkezinde küresel bir şok değil, Türkiye'nin kendi yatırım fonu piyasasında başlayan bir ödeme krizi bulunuyor.

Üç günde 1.345 puan

Endeks eylül ayının ilk yarısını yükselişle geçirmiş, 9 Eylül'de 14.505,48 puanla ayın en yüksek kapanışını yapmıştı. 11 Eylül Cuma günü 14.467,25 puandan kapanan BIST 100, izleyen üç işlem gününde sırasıyla yüzde 1,60, yüzde 2,41 ve yüzde 5,54 geriledi.

Bu üç günün toplam bilançosu 1.344,67 puan, yani yüzde 9,29'luk bir kayıp. Eylül zirvesi olan 9 Eylül kapanışıyla karşılaştırıldığında erime yüzde 9,5'i buluyor. Endeks 16 Eylül'de gün içinde 12.817 puanı test ederek 2 Nisan'dan bu yana, yani yaklaşık beş buçuk ayın en düşük seviyesini gördü.

Devre kesici 16.04'te çalıştı

Satışların sertleşmesi üzerine saat 16.04.32 itibarıyla endekse bağlı devre kesici devreye girdi. Borsa İstanbul'un Kamuyu Aydınlatma Platformu'na (KAP) yaptığı bildirimin ardından Pay Piyasası'ndaki tüm işlem sıralarında işlemler durduruldu, alım satım 16.24'te yeniden başladı.

Yeniden açılışın ardından satışlar dinmedi; BIST 100'de gün içi kayıp bir ara yüzde 7'ye kadar çıktı. Kapanışa doğru gelen alımlarla endeks kaybının bir bölümünü geri aldı.

Fitili ateşleyen gelişme: Pusula Portföy'de temerrüt

Satış dalgasının Türkiye kaynaklı tetikleyicisi, 15 Eylül'de Pusula Portföy'ün KAP'a yaptığı bildirimdi. Şirket, kurucusu olduğu bazı yatırım fonlarının katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu, yani yatırımcıların para çekme taleplerini karşılayamadığını açıkladı. Bildirimde, ilgili fonlar hesabına işlem yapılan aracı kurumlarla mutabakatların ve likidite yönetim sürecinin devam ettiği belirtildi.

Şirket cephesindeki gelişmeler bununla sınırlı kalmadı. Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız'ın tutuklandığı 14 Eylül akşamı duyuruldu. Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan hakkında ise yurt dışı çıkış yasağı verildi.

Pusula Finans Holding'in Tera Grubu'na satışına ilişkin süreç de sürüyordu. Tera Grubu 15 Eylül'de KAP'a yaptığı açıklamada pay devrinin "henüz hukuken ve fiilen tamamlanmadığını", Pusula Portföy tarafından yönetilen yatırım fonlarının portföy ve likidite yönetiminin kendi sorumluluklarında bulunmadığını bildirdi. Şirket, fonlarda ortaya çıkabilecek kısa vadeli likidite ihtiyaçlarının Tera Grubu'nun finansal gücüyle ilişkilendirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Kriz fondan borsaya nasıl yayıldı

Bir portföy şirketinin ödeme sıkıntısının endeksin tamamını neden aşağı çektiği sorusunun yanıtı, fonların nakit bulma yönteminde yatıyor.

GCM Yatırım Başekonomisti Evren Kırıkoğlu'nun aktardığına göre zincir şöyle işledi: Pusula'nın ödeme yapamaması üzerine nakde ihtiyaç duyan yatırımcılar, portföylerindeki diğer hisseleri satarak bu ihtiyacı karşılamaya yöneldi. Hisse fiyatları düştükçe fon çıkışları arttı; özellikle kaldıraçlı işlem yapan fonlar likidite ihtiyaçlarını karşılamak için en kolay satılan, yani en likit kâğıtları — BIST 30 hisselerini — elden çıkarmaya başladı.

Kırıkoğlu'na göre sürecin ikinci halkası algısal: "Genel algı kötü, sorun olmayan fonlarda da sırf diğer fonlardaki durumu gören yatırımcı parasını çektikçe onlarda da satışa yol açıyor."

Fon Turkey kurucusu Onur Duygu ise sorunun kaynağını fon varlıklarının hızlı şekilde nakde çevrilememesi olarak tanımladı. Duygu, fonlarda pay repo ve Borsa İstanbul Para Piyasası işlemlerinden kaynaklanan varlıklar bulunduğunu, yoğun çıkışların bu varlıkların nakde dönmesini zorlaştırabileceğini söyledi.

"Takasbank güvencesi bir tazmin mekanizması değil"

Kriz sırasında yatırımcıların en çok merak ettiği konu, fonlardaki paranın güvencesi oldu. Onur Duygu bu noktada sık yapılan bir yanlış anlamaya dikkat çekti: Fonun mal varlığı ile portföy yönetim şirketinin mal varlığı birbirinden ayrıdır ve fon varlıkları Takasbank ya da saklama bankaları nezdinde tutulur. Yani portföy yönetim şirketinin kendi borçlarını ödeyememesi, fonun mal varlığı üzerinde hak doğurmaz.

Ancak Duygu'ya göre bu güvence, fon içindeki varlıkların nakde çevrilememesinden doğabilecek zararlara karşı bir tazmin mekanizması anlamına gelmiyor. Duygu, geçmişte de benzer temerrütler yaşandığını, bir fonda ödemelerin 17 gün boyunca yapılamadığını ya da kesintili gerçekleştiğini, varlıklar satıldıkça yatırımcılara ödeme yapıldığını hatırlattı.

Takasbank ise 16 Eylül'de sosyal medyada dolaşan "TEFAS'ta fon alım satım talimatları sistem tarafından iptal ediliyor" iddialarına yanıt vererek, banka veya TEFAS sistemi kaynaklı herhangi bir talimat iptali bulunmadığını bildirdi.

Diğer portföy şirketlerinde önlem adımları

Baskı tek bir şirketle sınırlı kalmadı. Atlas Portföy, 16 Eylül'de KAP'a yaptığı açıklamada Serbest Fon'da birim pay değeri hesaplama sıklığı ile katılma payı iade esaslarını yeniden belirledi. Önceden her iş günü hesaplanan birim pay değeri artık ayda bir kez, ayın 15. iş gününde hesaplanacak; satım bedelleri ise T+2 yerine değerleme tarihini izleyen beşinci iş gününde ödenecek.

Şirket, değişikliğin gerekçesini fonun likidite riskinin etkin yönetilmesi ve portföy varlıklarının yatırımcı aleyhine piyasa koşullarında elden çıkarılmasının önlenmesi olarak açıkladı; yatırım stratejisinde bir değişiklik olmadığını vurguladı. Düzenleme, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 28 Ağustos 2026 tarihli ve 52/1589 sayılı kararı kapsamında yapıldı.

Satış bütün sektörlere yayıldı

Günün kaybı sektör endekslerinin tamamını kapsadı. En sert düşüş yüzde 9,74 ile finansal kiralama ve faktoring endeksinde görüldü. Holding ve yatırım endeksi yüzde 6,48, bankacılık endeksi yüzde 6,38 değer yitirdi. BIST 30 yüzde 5,58 kayıpla 15.716,04, BIST 50 yüzde 5,52 kayıpla 11.995,72 puandan kapandı.

Ekonomistler: Beş iç dinamik, bir de küresel ayak

A1 Capital Araştırma Genel Müdür Yardımcısı Baki Atılal, BIST'in son günlerde yalnızca küresel satışlara eşlik etmediğini, negatif yönde ayrıştığını belirterek satışın arkasındaki beş iç dinamiği sıraladı: yabancı yatırımcı derinliğinin az olması nedeniyle yerli fon ve kredili yatırımcı satışlarını karşılayacak uzun vadeli alıcının bulunmaması; TL faizlerin borsaya güçlü bir alternatif oluşturması; şirketlerin reel kâr görünümünün zayıflaması; Merkez Bankası'nın hızlı faiz indirimine yönelik beklentilerin azalması ve petrol fiyatlarındaki yükselişin Türkiye'yi daha fazla etkilemesi.

Küresel cephede ise Orta Doğu'daki gerilim belirleyici oldu. Yemen'de Husilerin Kızıldeniz'in girişindeki bir adayı ele geçirdiklerini açıklaması petrol fiyatlarını yukarı taşıdı; bu, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için olumsuz bir gelişme olarak okundu. Aynı hafta yapay zekânın riskleri üzerine tartışmalar çok sayıda ülkede teknoloji hisselerinde satış getirdi: Bir ay önce 30.100'ün üzerinde bulunan NASDAQ 100 endeksi yüzde 3'ün üzerinde düşüşle 28.900 puan civarına geriledi.

Kırıkoğlu, ABD'de uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükselişe de dikkat çekti: "10 yıllık tahvil faizi yüzde 5, 30 yıllık yüzde 6'ya yaklaşıyor. Uzun vadeli faizler Fed faizinden farklı olarak yatırım ve proje finansmanı kredi faizleri için baz teşkil ediyor."

Sistemik risk tartışması

Düşüşün ekonominin geneline yayılıp yayılmayacağı konusunda uzmanlar ayrıştı. Kırıkoğlu, bazı yatırımcıların zarar edeceğini ancak bunun kalıcı bir etki bırakmayacağını savundu: "Özel yatırımcı para kaybetti diye sistematik risk olmaz. Bankacılık sisteminin sermaye kaybetmesi, likiditede sıkıntıya girmesi, kredilerde geri çağırmalar ve şirketlerin kredi ödeyemediği için batması gibi durumlar yaşansa kalıcı etkilerden bahsedilebilir ama öyle bir durum yok."

Ekonomist Prof. Bilge Yılmaz ise denetim eksikliğine işaret ederek daha temkinli bir değerlendirme yaptı. Yılmaz, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda denetleme görevi olan kamu kurumlarının görevlerini yerine getirmemesi nedeniyle riskin arttığını belirterek "Bu işlerin para piyasası fonlarına sıçraması çok riskli. Denetimsizliğin yaratacağı tahribat kaybedilecek parayla da sınırlı kalmaz ve uzun vadede piyasalarda kalıcı sorunlara yol açar" ifadelerini kullandı.

Sosyal medya paylaşımlarına soruşturma

Düşüşün bir başka boyutu hukuk cephesinde yaşandı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, sosyal medya platformlarında sermaye piyasası araçları hakkında yatırımcıda "korku ve paniğe sebep olacak nitelikte" paylaşımlar yapıldığı yönündeki tespitler üzerine, eski Borsa İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü İbrahim Mustafa Turhan hakkında re'sen soruşturma başlatıldığını duyurdu. Turhan aynı zamanda eski AK Parti milletvekili ve eski Merkez Bankası başkan yardımcısı.

Soruşturmaya konu olan hesabın sahibi Turhan, düşüşe ilişkin paylaşımında piyasada yapısal bir risk görmediğini belirtmiş, "Borsamızda, sermaye piyasasında temel ve yapısal bir risk olduğunu düşünmüyorum. Türkiye ekonomisi güçlü" ifadelerini kullanmıştı. Turhan paylaşımında 1998 Rusya krizi sonrasında Brezilya'da yaşanan ve fonların nakit ihtiyacı için en kaliteli varlıklarını satmasıyla derinleşen sarmalı örnek göstermişti.

Not: Bu soruşturmanın muhatabı olan İbrahim Mustafa Turhan ile Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan farklı kişilerdir.

Gözler Fed'de ve teknik seviyelerde

Yatırımcıların odağı, kapanışın ardından ABD Merkez Bankası'nın (Fed) açıklayacağı para politikası kararına ve karar sonrası verilecek mesajlara çevrildi. Piyasalarda 25 baz puanlık bir artışla faizlerin yüzde 3,75-4 bandına gelmesi bekleniyordu.

Analistler, yurt içinde konut satışları, kısa vadeli dış borç istatistikleri, TCMB Para Politikası Kurulu toplantı özeti ile haftalık para ve banka istatistiklerinin; yurt dışında ise Avro Bölgesi enflasyon verisi ve İngiltere Merkez Bankası'nın (BoE) faiz kararının izleneceğini belirtti. Teknik açıdan BIST 100 endeksinde 13.000 ve 12.900 puan destek, 13.300 ve 13.400 puan ise direnç seviyesi olarak gösterildi.

Kaynaklar

Ekonomim — Ekonomistler düşüşün nedenlerini tek tek sıraladı
CNBC-e — Borsa sert düşüşle kapandı, 16 Eylül 2026
CNBC-e — Pusula Portföy'ün bazı fonlarında temerrüt oluştu
CNBC-e — Tera Grubu'ndan Pusula Holding açıklaması
CNBC-e — Atlas Portföy'de ödeme günü değişti
CNBC-e — Takasbank'tan fon işlemlerindeki emir iptalleri açıklaması
Ekonomim — İbrahim Mustafa Turhan hakkında soruşturma başlatıldı
TCMB EVDS — BIST 100 günlük kapanış serisi (TP.MK.F.BILESIK)