Erdoğan TDT 13. Zirvesi'nde Konuştu: Türk Dünyasında Ayrılığa Yer Yok

Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi bugün Ankara'da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde toplandı. Türkiye, teşkilatın dönem başkanlığını Azerbaycan'dan devraldı. Ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan liderlere hitap etti. Türk dünyasında birlik çağrısı yaptı, Türkmenistan'ın tam üyeliğine destek verdi ve İran'daki gerginlik için diplomasi istedi.

Zirvenin teması "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" olarak belirlendi. Erdoğan, bu temanın Gaspıralı İsmail Bey'den ilham aldığını söyledi. Ardından temanın üç ayağını kendi bakış açısıyla açıkladı:

"Bize göre dilde birlik; ortak hazinemizi yaşatmak, geliştirmek ve birbirimizi aracısız anlayabilmektir. Fikirde birlik; ortak hedefler etrafında kenetlenmek ve müşterek bir strateji geliştirebilmektir. İşte birlik ise sözümüzü eyleme, irademizi esere, kararlarımızı neticeye dönüştürebilmektir."

KKTC ve Türkmenistan mesajı

Erdoğan konuşmasının bir bölümünü teşkilatın genişlemesine ayırdı. Bu bölümde gözlemci statüsündeki iki ülkeye seslendi:

"Türk dünyasının aile fotoğrafında ayrılığa, gayrılığa, ihtilafa yer yoktur. Hepimiz biriz, beraberiz, ezelden ebede kadar inşallah kardeşiz. Bu noktada aile meclisimizin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile temaslarını artıracağına inanıyorum."

Erdoğan, Türkmenistan'ın teşkilatın çalışmalarına verdiği katkılardan memnun olduklarını da söyledi ve şöyle devam etti: "Serdar kardeşimin dinamik liderliğinde Türkmenistan'ı en kısa zamanda tam üye olarak aile meclisimizde görmeyi temenni ediyoruz."

Dönem başkanlığının öncelikleri

Erdoğan, Azerbaycan'ı dönem başkanlığı boyunca yürüttüğü çalışmalar için tebrik etti. Türkiye'nin dönemde ulaşmak istediği hedefleri de sıraladı. Amaç, teşkilatın şimdiye kadar oluşturduğu kurumsal birikimi somut sonuçlara dönüştürmek. Bu kapsamda ortak dilin yaygınlaştırılması, başta spor olmak üzere kültürel etkinliklerin desteklenmesi ve üye ülkeler arasında seyahatin kolaylaştırılması öne çıkıyor. Erdoğan ayrıca aile kurumunun güçlendirilmesine ve kadınların toplumdaki rolünün desteklenmesine önem verdiklerini söyledi. Aile ve Kadın Konseyi Yüksek Onur Kurulu'nun ilk toplantısını eşi Emine Erdoğan'ın himayesinde yapmasından memnun olduğunu dile getirdi.

Ekonomi ve teknoloji alanında da somut talepler sıralandı. Erdoğan, Trans-Hazar Doğu-Batı Orta Koridoru'nu geleceğin ticareti için stratejik bir hat olarak tanımladı. Siber güvenliğin kara, hava ve deniz güvenliği kadar hayati olduğunu söyledi ve siber güvenlik ve iş birliği mutabakatının bir an önce imzalanmasını istedi. Erdoğan'ın sıraladığı diğer öncelikler şunlar oldu:

• Ortak uydu projesinin hızlandırılması
• Üye ülkelerin pazarlarını bir araya getirecek ortak bir dijital ticaret platformu kurulması
• Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayacak Büyük Türk Dili Modeli'nin geliştirilmesi

Yapay zekâ ve dijital kalkınma eylem planının, dönem başkanlığı boyunca sonuç odaklı ve tekrara düşmeden ilerletileceği bildirildi. Erdoğan, 2027-2031 stratejisiyle birlikte Stratejik Ortaklık Ebedi Dostluk Anlaşması'nın sonuçlandırılmasını da çok önemli bulduğunu söyledi.

Kafkasya, İran ve Filistin

Bölgesel konulara da değinen Erdoğan, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki temasları desteklediklerini söyledi. Kalıcı barış için katkı vermeyi sürdüreceklerini belirtti. Bölgedeki çatışmaların kimseye kazanç getirmediğini, küresel ekonomi, ticaret ve enerji piyasalarına da ağır zarar verdiğini ifade etti. İran konusunda ise şunları söyledi: "İran'la son dönemde tekrar artan tansiyonun silahlar yerine diplomasiye tahvil edilmesi temennimizdir."

Erdoğan, Filistin meselesinin adil bir çözüme kavuşması için Türk devletlerinin daha fazla çaba göstermesi gerektiğini söyledi. Gazze'ye insani yardım ulaştırılması ve yeniden imar çalışmalarının hızla başlatılması çağrısında bulundu. 1967 sınırlarına dayanan, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin Devleti'ne desteğin sürmesi gerektiğini de vurguladı.

Genel sekreterlikte görev değişimi

Erdoğan, 2022'den bu yana genel sekreterlik görevini yürüten Kubanıçbek Ömüraliyev'e teşekkür etti. Yeni Genel Sekreter Mirvahid Azimov'a başarı diledi. Liderleri, 11-12 Kasım'da Antalya'da yapılacak COP31 Liderler Zirvesi'ne de davet etti.

Aile fotoğrafı ve katılımcılar

Zirveden önce liderler Beştepe Millet Sergi Salonu'nda aile fotoğrafı çektirdi. Fotoğrafta Erdoğan'ın yanında şu isimler yer aldı:

• Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev
• Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev
• Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov
• Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov
• Gözlemci ülkelerden Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov
• Gözlemci ülkelerden KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman
• TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev

Erdoğan'ın sağında Tokayev, solunda Mirziyoyev bulundu. Erdoğan, zirveye katılan liderlerin imzaladığı bir tabloyu da imzaladı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, önceden planlanmış programı nedeniyle zirveye katılmadı. Aliyev'in Bakü'de U-15 Dünya Şampiyonası ve Festivali finalistlerine ödül vereceği bildirildi.

Liderler bir gün önce Cumhuriyet'in 103. yıl dönümü kutlamalarına katılmıştı. Aynı gün Türk Devletleri Teşkilatı Medeniyet Parkı'nın açılışını birlikte yaptılar. Erdoğan konuşmasında bu programlara da teşekkür etti.

Türk Devletleri Teşkilatı 2009'da Türk Konseyi adıyla kuruldu ve 2021'deki İstanbul Zirvesi'nde bugünkü adını aldı. Teşkilatın tam üyeleri Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'dır. Zirvenin temasına adını veren "Dilde, fikirde, işte birlik" şiarı, 19. yüzyıl Kırım Tatar aydını İsmail Gaspıralı ile özdeşleşmiştir.