Guterres COP31'de Konuştu: 1,5 Derece Sınırının Aşılması Artık Kaçınılmaz

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri António Guterres, Antalya'da yapılan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) konuştu. Guterres, küresel sıcaklık artışında 1,5 derece eşiğinin aşılmasının artık önlenemeyeceğini söyledi. Ülkelerin bugünkü iklim taahhütleriyle yüzyılın sonunda yaklaşık 2,5 derecelik bir ısınmaya gidildiğini belirten Guterres, bu toplantının genel sekreter olarak katıldığı son COP olduğunu da açıkladı.

Türkiye'nin ev sahipliğindeki COP31, 9-20 Kasım tarihleri arasında Antalya'da yapılıyor. Guterres konferans kapsamında hem bir basın toplantısı düzenledi hem de sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle görüştü.

Yılda yüzde 6 emisyon azaltımı çağrısı

Guterres, aşımın olabildiğince sınırlı ve kısa tutulması gerektiğini söyledi. Bunun için önümüzdeki birkaç yıl boyunca emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini anlattı:

"1,5 derece sınırının aşılması artık kaçınılmaz. Bizim sorumluluğumuz, bu aşımın mümkün olduğunca küçük ve kısa süreli olmasını sağlamak ve sıcaklıkları olabildiğince hızlı bir şekilde yeniden 1,5 derecenin altına indirmektir. Ancak bunun için önümüzdeki birkaç yıl boyunca her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında, derhal ve çok büyük emisyon azaltımları gerekiyor"

Ülkelerin ulusal katkı beyanlarının, yani iklim planlarının yetersiz kaldığını söyleyen Guterres, 2,5 derecelik bir ısınmanın "felaketin reçetesi" olduğunu belirtti. Sınırlı ve geçici bir aşımın bile bugün görülen yıkıcı etkileri ağırlaştıracağını ekledi.

"Bağımlılığı azaltmak çözer"

Guterres, fosil yakıtları iklim krizinin temel nedenlerinden biri olarak gösterdi ve bu yakıtlardan uzaklaşmadan güvenli bir iklime ulaşılamayacağını söyledi. Fosil yakıt bağımlılığının ülkeleri fiyat şoklarına ve jeopolitik istikrarsızlığa açık bıraktığını belirten Guterres, "Tedarikçileri değiştirmek sorunu çözmez. Bağımlılığı azaltmak çözer" dedi.

Guterres, yenilenebilir enerjideki ilerlemeye karşın bilimin gerektirdikleriyle siyasetin attığı adımlar arasında hâlâ büyük bir fark olduğunu belirtti ve COP sürecinin bu farkı kapatacak şekilde değişmesi gerektiğini söyledi. Fosil yakıt lobisinin etkisine de değinen Guterres, "Gezegenimizin geleceği, onun yok edilmesinden kar sağlayanların şartlarına göre müzakere edilemez" dedi.

Guterres, COP28'de ülkelerin ilk kez fosil yakıtlardan vazgeçme konusunda uzlaştığını hatırlattı. Bu vaadin açık taahhütlere, ulusal yol haritalarına, net takvimlere ve geçişten etkilenen işçilerle topluluklara verilecek somut desteğe dönüştürülmesi gerektiğini söyledi.

İklim finansmanında "yapısal adaletsizlik"

Gazetecilerin sorularını yanıtlayan Guterres, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına ulaşmakta zorlandığını anlattı. Uyum finansmanını üç katına çıkarma taahhüdünün, konferansta paylaşılan tahminlere göre ihtiyacın yalnızca yüzde 20'sini karşıladığını söyledi. Guterres'e göre gelişmiş ülkelerin verdiği sözler bile ihtiyaçları karşılamaya yetmiyor ve küresel finans sisteminde yapısal bir adaletsizlik bulunuyor.

Guterres, iklim fonlarının yöneticileriyle görüştüğünü de söyledi. Yöneticilerden, idari kapasitesi sınırlı ülkelerin fonlara daha kolay ulaşabilmesi için bürokratik engellerin kaldırılmasını istediğini belirtti. Ulusal ve çok taraflı kalkınma bankalarına da çağrı yapan Guterres, finansmanın hükümetlerin bütçe açıklarını büyütmeden farklı mekanizmalarla artırılabileceğini savundu. Kirletenlerin adil paylarını ödemesi gerektiğini de vurguladı.

Erken uyarı sistemleriyle ilgili bir soruyu da yanıtlayan Guterres, İhlas Haber Ajansı'nın aktardığına göre girişim kapsamında şimdiye kadar 2 milyon dolar toplandığını ve yaklaşık 6 milyon dolara ihtiyaç bulunduğunu söyledi. Çalışmaların 2027'den sonra da sürmesi gerektiğini belirtti. Guterres, erken uyarı sistemlerinin afetlerden önce her topluluğa ulaşması, kayıp yaşayanların da uyum ve toparlanma için gereken kaynağa erişebilmesi gerektiğini ifade etti.

Sivil topluma üç tavsiye

Sivil toplum temsilcileriyle görüşmesinde Guterres, bu görüşmeyi en önemli önceliklerinden biri olarak gördüğünü söyledi. Kayıp ve hasar fonunun kurulduğunu ancak bugün "gülünç düzeyde" finanse edildiğini belirtti. Pasifik Adaları ülkelerinden gençlerin iklim mücadelesini Uluslararası Adalet Divanı'na taşıdığını, mahkemenin de devletlerin iklimi korumak için yasal yükümlülükleri olduğunu ortaya koyduğunu hatırlattı.

Guterres, Antalya'da liderlere bir İklim Adaleti Anlaşması sunduğunu söyledi ve şöyle konuştu: "Sıcaklık konusunda 1,5 derecenin üzerine çıkmaya doğru ilerliyoruz ve çok fazla lider erteleme yolunu seçiyor. Her bir derece kesri bile önemli."

Guterres, bölünmüş bir dünyada da işbirliği yapılabileceğini söyledi ve sivil topluma üç tavsiyede bulundu. İlk olarak bilimin savunulmasını istedi. İyi finanse edilen kampanyaların dezenformasyon yaydığını, bunların arkasında fosil yakıtlarla bağlantılı büyük ekonomik çıkarlar olduğunu ve çevre savunucularının suçlu ilan edilip saldırıya uğradığını, hatta öldürüldüğünü söyledi. Hükümetlerin bu kişileri korumakla ve barışçıl protesto hakkına saygı göstermekle yükümlü olduğunu vurguladı. İkinci olarak hükümetlerin, şirketlerin ve finans kuruluşlarının verdikleri sözlerden sorumlu tutulmasını istedi. Üçüncü tavsiyesini ise şöyle dile getirdi:

"Üçüncüsü, karar alma masasında yer almakta ısrar edin. Yerli halklar, kadınlar ve kız çocukları, işçiler, engelli bireyler ve gençler, yaşamlarını şekillendiren kararlarda söz sahibi olmalıdır."

"Yanan bir gezegende barış inşa edemezsiniz"

Guterres, iklim değişikliğinin yalnızca bir çevre sorunu olmadığını söyledi. İklim felaketlerinin ülkelerin borç yükünü artırdığını ve onlarca yılda elde edilen kalkınma kazanımlarını sildiğini belirtti. İklim eyleminin BM'nin bütün çalışmalarının merkezinde olduğunu da vurguladı:

"Yanan bir gezegende barış inşa edemezsiniz. İklim felaketleri insanları sürekli yeniden yoksulluğa sürüklerken yoksulluğu ortadan kaldıramazsınız. Gençlere, geleceklerinin bağlı olduğu doğal sistemleri yok ederken daha iyi bir gelecek vaat edemezsiniz. Ve bu krizin ortaya çıkmasına en az katkıda bulunanlar, sonuçlarından ilk ve en ağır şekilde etkilenirken adaletten ciddi biçimde söz edemezsiniz"

Antalya'daki konuşmanın kendisi için bölgedeki son etkinlik olduğunu söyleyen Guterres, yaklaşık 10 yıllık görev süresine de değindi. Bu süre boyunca iklim değişikliğine dair gerçekleri, rahatsız edici olduklarında bile bilime dayanarak açıkça söylemeye çalıştığını anlattı. Görevden ayrıldıktan sonra da gençlerin yanında bir savunucu ve müttefik olarak kalacağını, asla pes etmeyeceğini söyledi. Guterres, basın toplantısını şu sözlerle bitirdi: "Bu nedenle kürsüden ayrılırken mesajım basit: Gerçeklerle yüzleşin, bilimi takip edin, geleceği seçin ve asla vazgeçmeyin."

1,5 derece hedefi, 2015'te kabul edilen Paris Anlaşması'nda küresel ısınmayı sanayi öncesi döneme göre sınırlamak için belirlenen eşiktir. Ocak 2017'den bu yana BM Genel Sekreteri olan Guterres'in görev süresi bu yılın sonunda doluyor.