Hürmüz Boğazı'nda yedi ay: Savaşın ilk gününden 7 günlük plana ne oldu?

Hürmüz Boğazı yedi aydır fiilen kapalı. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasıyla başlayan savaşta Tahran, dünya petrol arzının beşte birinin geçtiği boğazı ilk gün kapattı. O günden bu yana bir ateşkes, iki deniz ablukası, bir günlüğüne açılış, çöken bir mutabakat ve mayın temizliği yaşandı. İran'ın boğazı yedi günde açmayı öneren son planı ise 26 Eylül'de ABD Başkanı Donald Trump tarafından reddedildi.

IMF'nin uydu gemi takip verisini kullanan PortWatch platformunun günlük kayıtlarını inceledik. 28 Şubat-20 Eylül arasındaki 205 günde boğazdan 1.420 gemi geçti. 2025'teki günlük ortalama olan 85,5 gemiyle aynı sürede yaklaşık 17.500 geçiş beklenirdi. Başka bir deyişle boğaz trafiği savaş boyunca normalin yüzde 8'inde kaldı. Tankerlerde bu oran yüzde 6.

Bir bakışta Hürmüz krizi

• Başlangıç: 28 Şubat 2026. ABD ve İsrail'in saldırısının ardından İran Devrim Muhafızları boğazı kapattı ve geçmeye çalışan gemileri vuracağını açıkladı.
• Trafik: 2025'te günde ortalama 85 gemi geçiyordu. 28 Şubat'tan bu yana ortalama günde 6,9 gemi.
• Kısa açılışlar: Boğaz 17 Nisan'da bir günlüğüne açıldı. Haziran'daki İslamabad Mutabakatı'nın ardından trafik kısmen döndü, temmuzda yeniden çöktü.
• Petrol: Brent petrol savaştan önceki gün 72,5 dolardı, 31 Mart'ta 118,4 dolarla zirve yaptı. 25 Eylül'de 97,4 dolar.
• Son durum: İran 25 Eylül'de boğazı 7 günde açmayı teklif etti, Trump 26 Eylül'de reddetti. ABD'nin İran limanlarına uyguladığı abluka sürüyor.

Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli?

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne ve oradan açık okyanusa bağlayan tek su yolu. En dar yerinde genişliği 33 kilometre. ABD Enerji Enformasyon İdaresi'nin (EIA) 2025 verilerine göre boğazdan günde 20 milyon varilin üzerinde ham petrol ve petrol ürünü geçiyor. Bu, dünya sıvı petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'sine denk geliyor. Küresel sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ticaretinin de yaklaşık beşte biri, büyük bölümü Katar'dan olmak üzere bu hattan akıyor.

Boğazdan geçen petrolün yüzde 70-80'i Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore başta olmak üzere Asya'ya gidiyor. Suudi Arabistan, Irak, BAE, Kuveyt, Katar ve İran ihracatlarının büyük kısmını bu yoldan yapıyor. Boğazı atlatabilen hatlar sınırlı: Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz'deki Yenbu limanına uzanan Doğu-Batı boru hattı, BAE'nin Habşan'dan Füceyre'ye uzanan hattı ve İran'ın Umman Denizi kıyısındaki Cask'a uzanan Gore-Cask hattı.

28 Şubat: Savaş başladı, boğaz ilk gün kapandı

ABD ile İran arasında Cenevre'de süren nükleer müzakerelerin üçüncü turundan iki gün sonra, 28 Şubat sabahı ABD ve İsrail İran'a geniş çaplı saldırı başlattı. İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in saldırılarda hayatını kaybettiği 1 Mart'ta doğrulandı. İran, bölgedeki ABD üslerine ve İsrail'e füze saldırılarıyla karşılık verdi.

Boğazdaki trafik saldırıların başladığı gün düşmeye başladı. PortWatch verilerine göre 27 Şubat'ta 64 gemi geçmişti; 1 Mart'ta bu sayı 20'ye, 2 Mart'ta 4'e indi. 4 Mart'ta boğazdan tek bir gemi bile geçmedi. Devrim Muhafızları Genel Komutanı Danışmanı Tuğgeneral İbrahim Cebbari, ilk günlerde İran devlet televizyonunda "Hürmüz Boğazı kapatıldı. Geçmeye çalışan her gemiye saldıracağız ve ateşe vereceğiz" dedi. İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) boğazdaki risk seviyesini en üst basamak olan "kritik"e çıkardı, sigorta şirketleri savaş poliçelerini iptal etti, büyük konteyner şirketleri geçişleri askıya aldı.

Mart: "Dost" ülkelere izin, boğazda mahsur kalan 1.900 gemi

İran kısa süre içinde boğazı tamamen değil, seçici biçimde kapattığını ilan etti. Hatemü'l Enbiya Merkez Karargâhı, ABD ve İsrail'le bağlantılı hiçbir geminin geçiş hakkı olmadığını, "boğazdan kimin geçip geçmeyeceğine" İran'ın karar vereceğini duyurdu. Tahran'la temas kuran Türkiye, Pakistan ve Hindistan'ın bazı gemilerine izin verildi; Çin görüşmelerini sürdürdü. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 11 Mart'ta boğazda 15 Türk sahipli gemi bulunduğunu ve mürettebatla irtibatın sürdüğünü açıkladı.

Buna rağmen trafik neredeyse durmuş hâldeydi. Anadolu Ajansı'nın MarineTraffic verilerinden derlediği bilgilere göre 20-22 Mart itibarıyla boğazın çevresinde hareket edemeyen yaklaşık 1.900 gemi vardı. Vortexa'ya göre mahsur tankerlerde yaklaşık 190 milyon varil petrol bekliyordu. Trump 22 Mart'ta İran'a 48 saat süre vererek boğaz açılmazsa İran'ın elektrik santrallerini vuracaklarını söyledi. Brent petrol 31 Mart'ta 118,35 dolarla savaşın en yüksek kapanışını gördü.

Nisan: Ateşkes, abluka ve bir günlük açılış

Trump, 8 Nisan'da Pakistan'ın arabuluculuğuyla İran'la iki haftalık ateşkesi kabul ettiğini açıkladı. Şart, boğazın açılmasıydı. Aynı gün boğazdan ilk ticari gemiler geçti. Ancak ateşkesin Lübnan'ı kapsayıp kapsamadığı tartışması kısa sürede müzakereleri tıkadı. ABD, 13 Nisan'da İran limanlarına giren ve çıkan bütün gemilere deniz ablukası başlattı.

17 Nisan'da İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Lübnan'daki ateşkes doğrultusunda boğazın ateşkes süresince bütün ticari gemilere açıldığını duyurdu. Brent petrol aynı gün yüzde 8,7 düşerek 90 dolar civarına indi. Açılış bir gün sürdü. 18 Nisan'da İran, ABD'nin ablukayı sürdürdüğünü gerekçe göstererek boğazı yeniden kapattı. Nisan sonunda petrol yeniden 118 dolara yaklaştı.

Mayıs-Haziran: İslamabad Mutabakatı ve kısa bir nefes

Mayıs ayında ABD ile İran, Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda 60 günlük bir mutabakat üzerinde çalışmaya başladı. Axios'un aktardığı taslağa göre İran boğazı açacak ve mayınları temizleyecek, ABD de ablukayı kaldırıp bazı yaptırım muafiyetleri tanıyacaktı. 2 Haziran itibarıyla boğaz 94 gündür kapalıydı. Bu tarihe kadar bölgede 39 gemi saldırıya uğramış, 11 denizci hayatını kaybetmişti.

Haziran başında bir kez daha tırmanma yaşandı. ABD, 9-11 Haziran'da Tahran yakınlarındaki hedefler dahil İran'ın en az 12 şehrine hava saldırısı düzenledi. Trump, müzakerelerin yavaş ilerlediğini söyledi. Bunun ardından taraflar anlaştı: Trump 15 Haziran'da anlaşmanın tamamlandığını, boğazın ücretsiz açılmasını ve ablukanın derhal kaldırılmasını onayladığını açıkladı. "İslamabad Mutabakatı" olarak anılan 14 maddelik metin 18 Haziran'da elektronik olarak imzalandı; Pakistan da arabulucu olarak imza attı. Boğazdaki trafik 24 Haziran'da günde 51 gemiyle savaşın en yüksek seviyesine çıktı. Brent petrol 25 Haziran'da 75,3 dolara, savaş öncesi seviyelere indi.

Temmuz: Mutabakat çöktü, abluka geri geldi

Nefes kısa sürdü. Haziran sonunda ABD ile İran arasında ilk sıcak çatışma yaşandı, taraflar birbirini ateşkesi ihlal etmekle suçladı. ABD, 8 Temmuz'da İran'a yeniden saldırı başlattı. Trump aynı gün "İran'la ateşkes bence bitti" dedi ve 13 Temmuz'da deniz ablukasının yeniden başladığını duyurdu. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı 15 Temmuz'da, ABD'nin saldırıları ve ablukayı yeniden başlatması nedeniyle İslamabad Mutabakatı'nın ortadan kalktığını açıkladı.

Boğazdaki trafik haziran sonundaki seviyeden yeniden günde birkaç gemiye geriledi. Devrim Muhafızları temmuz ortasında, boğazın güneyindeki mayınlı güzergâhtan geçmeye çalışan petrol tankerlerinde patlama yaşandığını açıkladı ve boğazın "tamamen kapalı" olduğunu duyurdu.

Ağustos-Eylül: Mayınlar temizlendi, trafik dönmedi

Ağustosta İran ile Umman arasında boğazda yeni bir geçiş koridoru üzerine müzakereler hızlandı. AP, 5 Ağustos'ta anlaşma taslağına son hâlinin verildiğini yazdı. Ancak Devrim Muhafızları 13 Ağustos'ta "Hürmüz Boğazı kapalıdır" açıklaması yaptı. Trump 25 Ağustos'ta boğazın uluslararası sularındaki bütün mayınların ABD Donanması tarafından temizlendiğini duyurdu. ABD Merkez Kuvvetler Komutanı Amiral Brad Cooper da 28 Ağustos'ta uluslararası geçiş hatlarının açık olduğunu açıkladı. Cooper'a göre ABD güçleri son birkaç ayda yaklaşık 750 milyon varil ham petrol taşıyan yaklaşık 1.500 geminin geçişine yardımcı olmuştu.

Buna rağmen gemiler geri dönmedi. PortWatch verilerine göre ağustosta boğazdan günde ortalama 4,7 gemi, eylülün ilk 20 gününde ise 3,9 gemi geçti. 16 ve 20 Eylül'de yalnızca birer gemi geçiş yaptı. İranlı yetkililer boğazda "izinsiz" geçen gemileri kara listeye alacaklarını ve yakında kısıtlı bir alan ilan edeceklerini açıkladı. İran meclisinin ilgili komisyonu da 23 Ağustos'ta boğazdan geçen gemilerden ücret alınmasını onayladı. 21 Eylül'de bir petrol tankeri vuruldu. UKMTO, 23 Eylül'de kaynağı belirlenemeyen bir mühimmatla vurulan bir kargo gemisinde 2 kişinin öldüğünü ya da yaralandığını bildirdi.

7 günlük plan ve Trump'ın reddi

BM Genel Kurulu için New York'ta bulunan Erakçi, 25 Eylül'de arabulucular üzerinden ABD'ye yedi günlük bir plan ilettiklerini açıkladı. Plan; Lübnan dahil bütün cephelerde çatışmaların durmasını, İran'ın dondurulmuş yaklaşık 12 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılmasını, petrol yaptırımlarının kaldırılmasını ve deniz ablukasının sona ermesini öngörüyordu. Bu koşullar karşılanırsa boğaz yedinci günün sonunda açılacak, aynı gün nihai anlaşma için görüşmeler başlayacaktı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Fox News'e verdiği röportajda "Biz savaşı seçmiyoruz, savaş bize dayatıldı" dedi.

Trump 26 Eylül'de teklifi reddettiğini söyledi. Trump'a göre İran'a hiç para girmiyor ve Tahran boğazı açmak zorunda kalacak. The Wall Street Journal'ın ABD'li yetkililere dayandırdığı habere göre Trump, danışmanlarına kasımdaki ara seçimlerden sonra İran'a yeni bir bombardıman başlatmayı beklediğini söyledi. Aynı yetkililer, savaşı bitirecek bir anlaşmanın da ara seçimlerin ardından gelebileceğini aktardı.

İki taraf aynı noktada kilitlenmiş durumda. Washington'un temel talepleri İran'ın hiçbir zaman nükleer silah edinmemesi ve boğazda serbest geçişin yeniden sağlanması. İran ise kendi koşulları karşılanmadan nükleer programını müzakereye açmayacağını söylüyor.

Rakamlarla yedi ay

Türkiye'ye etkisi

Türkiye petrol ve doğalgazın büyük bölümünü ithal ettiği için krizi en çok pompada hissetti. Petrol Ofisi'nin fiyat arşivine göre İstanbul Avrupa Yakası'nda benzinin litresi 3 Mart'ta 58,40 liraydı, bugün 80,40 lira. Motorin 17 Eylül'de 100,40 lirayla ilk kez 100 lirayı aştı. Hükümet artışın bir bölümünü vergiden karşılamak için 4 Mart'ta eşel mobil sistemini devreye aldı. Sistem 1 Ekim'de sona eriyor ve benzine tek seferde 12,48 lira zam bekleniyor. Ayrıntılar benzin zammı dosyamızda.

Boğaz, Türkiye'nin bölgesel projeleri açısından da gündeme geldi. Uraloğlu mart ayında, Irak'ın Fav Limanı'ndan Türkiye'ye uzanacak Kalkınma Yolu Projesi'nin "son dönemde yaşanan olağanüstü durumlarla" daha da önem kazandığını söylemişti.

Bundan sonra ne olabilir?

Kısa vadede boğazın açılması iki şeye bağlı görünüyor: ABD'nin İran limanlarındaki ablukayı kaldırması ve iki tarafın nükleer program konusunda bir sıralama üzerinde uzlaşması. İran, boğazdan geçişi Umman'la birlikte yöneteceği yeni bir koridora bağlamak ve geçiş ücreti almak istiyor. ABD ise ücretli geçişe izin vermeyeceğini defalarca açıkladı. Sektör temsilcileri, siyasi bir anlaşma sağlansa bile sigorta, mürettebat değişimi ve sahalardaki üretimin normale dönmesinin aylar alacağı konusunda uyarıyor.

Nasıl hesapladık?

Gemi geçişleri için IMF ve Oxford Üniversitesi'nin ortak platformu PortWatch'ın Hürmüz Boğazı günlük verisini kullandık. Veri, gemilerin konum yayınlarına (AIS) dayanıyor; sinyalini kapatan gemiler bu sayıma girmiyor, bu yüzden gerçek geçiş sayısı bir miktar yüksek olabilir. Veri 20 Eylül'e kadar yayımlanmış durumda. "Beklenen geçiş" sayısı, 2025'in günlük ortalaması (85,5 gemi, 48,2 tanker) ile 28 Şubat-20 Eylül arasındaki 205 günün çarpımıdır. Brent fiyatları, Yahoo Finance'teki Brent vadeli kontrat serisinin günlük kapanışlarıdır; gün içi seviyeler zaman zaman daha yüksek ya da düşük gerçekleşti. Olayların kronolojisi TRT Haber, Anadolu Ajansı ve tarafların resmî açıklamalarından derlendi.