Trump, İran'ın 7 Günlük Hürmüz Teklifini Reddettiğini Söyledi: "Ülkeye Hiç Para Girmiyor"

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yedi gün içinde yeniden açmayı ve ardından nükleer müzakerelere dönmeyi öngören teklifini reddettiğini söyledi. Trump'ın sözlerini CNN Türk ve Hürriyet'in ABD Temsilcisi Yunus Paksoy, 26 Eylül'de Türkiye saatiyle 17.11'de sosyal medya hesabından duyurdu.

Paksoy'un aktardığına göre Trump, teklifi reddettiğini söyledikten sonra İran'ın boğazın derhal açılmasını neden istediğini de anlattı. Trump'a göre Tahran yönetimi ekonomik olarak tükenmek üzere, çünkü ülkeye para girmiyor. ABD Başkanı, İran'ın gelirini Hürmüz Boğazı üzerinden kazandığını, boğazı kapatarak "kendi kazdığı kuyuya düştüğünü" ve artık hiç parası kalmadığını ileri sürdü.

Teklif neydi?

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD ile savaşı bitirmek için arabulucular üzerinden yedi günlük bir plan ilettiklerini 25 Eylül'de New York'ta açıklamıştı. Plan; Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların durmasını, İran'ın dondurulmuş yaklaşık 12 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılmasını, petrol yaptırımlarının kaldırılmasını ve İran limanlarına uygulanan deniz ablukasının sona ermesini içeriyordu. Bu koşullar yerine getirilirse Hürmüz Boğazı yedinci günün sonunda açılacak ve aynı gün "nihai anlaşma" için görüşmeler başlayacaktı. Erakçi, "Seçim artık ABD'nin elinde" demişti.

Ret önce ABD basınına yansımıştı

Trump'ın açıklamasından önce The Wall Street Journal, adını vermeyen ABD'li yetkililere dayanarak Trump'ın teklifi kısa sürede geri çevirdiğini yazmıştı. Al Jazeera'nın aktardığı habere göre Trump, İran'ın ABD'nin taleplerini yerine getireceğinden şüphe ediyor. Washington'un en temel iki talebi, İran'ın hiçbir zaman nükleer silah edinmemesi ve Hürmüz'de serbest geçişin yeniden sağlanması. İran ise kendi koşulları karşılanmadan nükleer programını masaya getirmeyeceğini söylüyor; iki taraf bu noktada kilitlenmiş durumda.

Aynı yetkililere göre Trump, danışmanlarına kasımdaki ara seçimlerin ardından İran'a yeni bir bombardıman başlatmayı beklediğini söyledi. Trump öte yandan savaşı bitirecek bir anlaşmanın da ara seçimlerden kısa süre sonra gelebileceğini düşünüyor. Bir ABD'li yetkili Al Jazeera'ya, Washington'un teklife yanıt vermek için acele etmediğini ve Hürmüz konusunda güçlü bir konumda olduğunu düşündüğünü söyledi. Trump da cuma gecesi Truth Social hesabından boğazı "Trump Boğazı" olarak adlandıran bir harita paylaştı.

Tahran: Kabul edilirse aynı gün başlarız

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, New York'ta CBS News'e verdiği ve Rudaw'ın aktardığı röportajda, ABD'ye güvenmedikleri için Trump ile doğrudan görüşmeye hazır olmadığını söyledi. Pezeşkiyan, Washington teklifi kabul ederse boğazın açılmasına yönelik adımların ve BM nükleer denetçilerinin ülkeye dönüşüne ilişkin sürecin kabul edildiği gün başlayacağını belirtti. Denetçiler konusunun müzakerelerde uzlaşıya bağlanabileceğini de ekledi.

Diplomasi kanalı açık

Her iki taraf da diplomasinin kapısının kapanmadığını söylüyor. Görüşmeler büyük ölçüde Katar'ın arabuluculuğunda dolaylı yürüyor. Katar Dışişleri Bakanı, 25 Eylül'de Pezeşkiyan ile gerilimin azaltılması ve diyaloğun yeniden başlaması için gereken koşulları konuştu. ABD Özel Temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner de bu hafta New York'ta İranlı muhataplarıyla arabulucular aracılığıyla bir araya gelmişti.

Atlantic Council'dan Thomas Warrick, Al Jazeera'ya Washington'da iki ülkenin aynı noktada olduğuna dair ciddi bir şüphe bulunduğunu söyledi. Georgetown Üniversitesi Katar kampüsünden Paul Musgrave ise Trump'ın savaşı elverişsiz şartlarla bitirmek istemediğini, ara seçim sonuçlarının da politikasını belirleyeceğini değerlendirdi. Musgrave'e göre Cumhuriyetçiler Kongre'de çoğunluğu kaybederse Trump, çatışmaların yeniden başlaması dahil tek taraflı adımlara yönelebilir.

Savaş, şubat ayının sonunda ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği hava saldırılarıyla başlamıştı. Barış döneminde dünyadaki petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.

Kaynaklar

X — Yunus Paksoy: Trump, İran'ın teklifini reddettim
X — Yunus Paksoy: Trump'ın Hürmüz ve İran ekonomisi sözleri
Al Jazeera — Trump 'rejects' Iran's seven-day ceasefire proposal. What's next?
Rudaw — Pezeşkiyan: Nükleer denetçilerin şartlı dönüşüne izin veririz
Yeni Şafak — ABD Başkanı Trump: İran'ın 7 günlük ateşkes teklifini reddettik