Ponzi ne demek? Bir İtalyan'ın soyadı nasıl dolandırıcılığın adı oldu

Ponzi, yeni gelenlerin parasıyla eskilere "kâr" ödenen dolandırıcılıktır. Ortada gerçek bir kazanç yoktur; yeni para gelmeyince sistem çöker. Kumbarayla anlatalım: Patron: "1.000 ₺ at, ay sonunda 1.200 al." 1. Cemil 1.000 atar. Kumbara: 1.000 2. İki kişi daha 1.000'er atar → 3.000. Cemil'e 1.200 ödenir → 1.800. Cemil kazandı, herkese anlatır. 3. Dört kişi daha gelir → 5.800. Eskilere 2.400 ödenir, patron 2.000'ini cebine atar → 1.400 Yeni gelen durur: Son gelenlerin alacağı 4.800, kumbarada 1.400. Kâr hiç yoktu. Saadet zinciri de kardeşi: Orada kazanmak için yeni üye getirmen gerekir. Kelime nereden geliyor? Charles Ponzi, 1920'de Boston'da 45 günde %50 kâr sözü verdi. Posta kuponu ticareti diyordu, ama eskilere yenilerin parasını ödüyordu. Hesap yapıldı: 160 milyon kupon gerekiyordu, dolaşımda 27 bin vardı. Sistem çöktü, yatırımcılar 1 dolara 30 sent bile alamadı. Tarihin en büyüğü: Bernie Madoff (2008). Kâğıt üstünde 65 milyar dolar, 150 yıl hapis. Fon krizi Ponzi mi? Bakan, Financial Times ve Bloomberg "Ponzi benzeri" dedi. Benzerlik: Şişirilmiş fiyattan erken çıkan kazandı, içeride kalan değersiz hisseyle kaldı. Ama soruşturmadaki suçlama Ponzi değil, piyasa dolandırıcılığı; kanunda "Ponzi" diye bir suç yok. Soruşturma sürüyor, kesinleşmiş karar yok. Ponzi'nin 3 işareti: 1. Hiç şaşmayan yüksek getiri 2. "Arkadaşını da getir" baskısı 3. Para çekerken zorluk